Lektury obowiązkowe na egzaminie ósmoklasisty — lista i powtórka

Lektura obowiązkowa wraca na egzaminie z języka polskiego dwa razy i za każdym razem w innej roli. Raz jako fragment wydrukowany w arkuszu, do którego rozwiązujesz zadania — tekst masz przed oczami. Drugi raz w wypracowaniu, gdzie nikt Ci go nie podsuwa i wszystko musisz mieć w głowie. To dwie różne sytuacje, wymagające innego przygotowania, i większość uczniów powtarza tylko pod jedną z nich.

Poniżej pełna lista tytułów za informatorem Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz sposób powtarzania, który obsługuje obie role naraz.

Pełna lista lektur obowiązkowych

Lista pochodzi z Informatora o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, wydanego przez CKE. Dzieli się na trzy grupy.

Klasy IV–VI — pozycje poznawane w całości

• Jan Brzechwa, „Akademia Pana Kleksa”
• Janusz Christa, „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” (komiks)
• Clive Staples Lewis, „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa”
• Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni”
• John Ronald Reuel Tolkien, „Hobbit, czyli tam i z powrotem”

Klasy VII i VIII — pozycje poznawane w całości

• Charles Dickens, „Opowieść wigilijna”
• Aleksander Fredro, „Zemsta”
• Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec”
• Adam Mickiewicz, „Dziady część II”
• Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”
• Juliusz Słowacki, „Balladyna”

Krótkie utwory, fragmenty i poezja

• Jan Kochanowski — wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII
• Adam Mickiewicz — „Reduta Ordona”, „Świtezianka”, „Pan Tadeusz” (księgi I, II, IV, X, XI, XII)
• Sławomir Mrożek, „Artysta”
• Henryk Sienkiewicz, „Latarnik” oraz „Quo vadis” (fragmenty)
• Stefan Żeromski, „Syzyfowe prace” (fragmenty)

Razem osiemnaście pozycji. Informator zaznacza, że lista lektur obowiązkowych będzie zamieszczona na początku arkusza egzaminacyjnego — tytułów nie musisz więc odtwarzać z pamięci. To jednak jedyna pomoc, jaką dostajesz na sali. Treść, bohaterowie i problematyka muszą być Twoje.

Jak lektura wchodzi do arkusza

Arkusz z języka polskiego trwa 150 minut i daje 45 punktów, podzielonych między dwie części.

Część I: fragment i zadania do niego

W części I jest około 20 zadań za łącznie 25 punktów, zorganizowanych wokół dwóch tekstów: literackiego i nieliterackiego, liczących razem nie więcej niż 1000 wyrazów. Mniej więcej połowa punktów przypada na zadania otwarte.

Informator mówi wprost, że w arkuszu mogą znaleźć się zadania sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych, ale też zadania oparte na utworach spoza listy i na tekstach poetyckich. Te ostatnie nie sprawdzają znajomości konkretnego wiersza — sprawdzają umiejętność analizy i interpretacji.

Dwa doprecyzowania z przypisów informatora, o których mało kto mówi, a oba dotyczą właśnie powtórki:

Ułatwienie dla lektur z klas IV–VI jest czasowe. Informator zastrzega, że w latach szkolnych 2024/2025 i 2025/2026 zadania z części I dotyczące lektur z klas IV–VI odnoszą się wyłącznie do fragmentu zamieszczonego w arkuszu i nie sprawdzają znajomości całej lektury. O roku szkolnym 2026/2027 zapis ten nie mówi nic. Jeśli zdajesz w maju 2027, planuj powtórkę tak, jakby tego ułatwienia nie było, i traktuj pięć tytułów z klas IV–VI na równi z resztą.

„Pan Tadeusz” działa inaczej w każdej z części. W części I zadania mogą dotyczyć tylko fragmentów z ksiąg wskazanych w podstawie programowej, czyli I, II, IV, X, XI i XII. W wypracowaniu wolno Ci odwołać się do znajomości całego utworu.

Część II: wypracowanie

Wypracowanie to 20 punktów i tekst nie krótszy niż 200 wyrazów. Dostajesz dwa tematy do wyboru: twórczy, czyli opowiadanie twórcze, albo argumentacyjny, czyli rozprawkę lub przemówienie. Zgodnie z informatorem każdy temat wymaga odwołania się do obowiązkowej lektury szkolnej oraz/lub do utworu bądź utworów wybranych samodzielnie. Konkretne polecenie w danej sesji może wskazać jedną lekturę z imienia.

Lektura odpowiada tu bezpośrednio za punkty w dwóch kryteriach.

W kryterium „Realizacja tematu wypowiedzi” egzaminator sprawdza między innymi to, czy uczeń w odpowiedni sposób odwołał się do lektury wskazanej w poleceniu. To kryterium jest bezwzględne: 0 punktów za realizację tematu oznacza 0 punktów za całe wypracowanie, niezależnie od reszty pracy.

W kryterium „Kompetencje literackie i kulturowe” są 2 punkty. Pełną pulę dostaje praca, w której wykorzystanie lektury jest funkcjonalne i nie ma błędów rzeczowych. Przy 1–2 błędach rzeczowych zostaje 1 punkt. Informator podaje przykłady takich błędów: pomylone imię postaci, przypisanie bohaterowi cech, których nie posiada, wymyślone wydarzenie, którego w lekturze nie ma.

„Funkcjonalnie” znaczy: przywołujesz takie wydarzenie albo wątek, który realnie wspiera Twój tok rozumowania. Streszczenie lektury wrzucone w środek rozprawki funkcjonalne nie jest.

Czego naprawdę trzeba się nauczyć z każdej lektury

Z powyższego wynika prosta lista. Dla każdego tytułu potrzebujesz pięciu rzeczy:

1. Forma i gatunek. Czy to komedia, dramat, powieść, komiks, tren. Mylenie formy potrafi zniszczyć odpowiedź na zadanie otwarte.
2. Bohaterowie i relacje między nimi. Imiona, nazwiska, pokrewieństwa, kto komu służy, kto kogo kocha. To najczęstsze źródło błędów rzeczowych.
3. Pięć do siedmiu wydarzeń w kolejności. Nie pełna fabuła scena po scenie, tylko szkielet, po którym odtworzysz resztę.
4. Konflikt albo problem utworu. Jedno zdanie: o co tu naprawdę idzie.
5. Dwa lub trzy tematy wypracowania, do których ta lektura pasuje. Z konkretną sceną przy każdym.

Czego nie musisz: cytatów na pamięć. Nie są wymagane, a cytat przytoczony z pamięci niedokładnie zamienia się w błąd rzeczowy. Lepiej opisać scenę własnymi słowami i podać imię bohatera. Dat wydania i biografii autorów też nikt w tym arkuszu nie sprawdza.

Plan powtórki, który się domyka

Osiemnaście pozycji to dużo tylko wtedy, gdy zabierasz się za nie w kwietniu. Rozłożone na rok szkolny wychodzi mniej niż jedna lektura tygodniowo, z zapasem na drugie przejście przed egzaminem.

Zrób dla każdego tytułu jedną kartkę z pięcioma polami z listy powyżej — mieści się na jednej stronie i przed egzaminem czyta się ją w cztery minuty. Kartki z lektur klas IV–VI rób jako pierwsze: czytałeś je najdawniej, a jak wynika z przypisu informatora, na Twoim roczniku mogą być sprawdzane w pełnym zakresie.

Powtórka, która kończy się na czytaniu, nie daje punktów. Po każdej karcie rozwiąż zadania do fragmentu tej lektury i napisz jeden akapit, w którym używasz jej jako przykładu w rozprawce. Dopiero to sprawdza, czy pamiętasz wystarczająco dokładnie, żeby napisać coś konkretnego pod presją czasu.

Na naszym serwisie każda z osiemnastu lektur obowiązkowych ma własne opracowanie z najczęstszymi pomyłkami i przykładami zadań — znajdziesz je w działach zadań z języka polskiego. Odwołania do lektur ćwiczysz osobno w module wypracowania, a całe arkusze z częścią I i II są w zestawie arkuszy.

Utwory spoza listy, które też się przydają

Informator wymienia osobną grupę: utwory literackie, do których uczeń może odwołać się w zadaniach otwartych krótkiej odpowiedzi oraz w wypracowaniu, choć ich znajomość nie będzie sprawdzana. Są wśród nich wybrane mity greckie, teksty biblijne, bajki Ignacego Krasickiego, „Mikołajek”, „Rota” Marii Konopnickiej, polskie podania, legendy i baśnie oraz fragmenty „Pana Tadeusza” inne niż wskazane księgi.

Jest też trzecia grupa, o której łatwo nie wiedzieć: utwory wykreślone z podstawy programowej w 2024 roku, do których uczeń może się odwoływać w wypracowaniu i zadaniach otwartych w latach 2025–2028. To między innymi „W pustyni i w puszczy”, „Katarynka”, treny I i V Kochanowskiego oraz „Żona modna”. Jeśli czytałeś którąś z nich i dobrze pamiętasz, wciąż jest to legalny materiał na przykład w wypracowaniu.

Znajomość tych tytułów nie jest obowiązkowa i nie warto zaczynać powtórki od nich. Są przydatne wtedy, gdy polecenie pozwala dobrać drugi utwór samodzielnie, a Ty masz pod ręką coś, co znasz naprawdę dobrze.

Więcej o budowie arkusza, punktacji i terminach znajdziesz na stronie języka polskiego.