📖Język polskizadania do tekstu w części I i temat wypracowania w części IIczęść I: 25 pkt · wypracowanie: 20 pkt14 zadań

🌹Mały Książę

Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania

Pilot, który rozbił się na Saharze, spotyka chłopca z maleńkiej planety. Lektura jest krótka, ale egzamin pyta o nią szczegółowo i chętnie każe się do niej odwołać w wypracowaniu.

„Mały Książę” to baśń filozoficzna — bywa nazywana też przypowieścią — napisana przez Antoine'a de Saint-Exupéry'ego, francuskiego pisarza, który sam był lotnikiem i sam zilustrował swoją książkę. Utwór ukazał się w 1943 roku, w czasie drugiej wojny światowej. Rama zdarzeń jest prosta: narrator ma awarię silnika i ląduje na Saharze z niewielkim zapasem wody, a tam poznaje chłopca przybyłego z maleńkiej planety. Przez osiem dni słucha jego opowieści o róży, o baobabach i o sześciu planetach odwiedzonych przed Ziemią. Na egzaminie ósmoklasisty ta lektura pojawia się w dwóch rolach: jako fragment w części I, z pytaniami o bohaterów, wydarzenia i sens rozmów, albo jako obowiązkowe odwołanie w wypracowaniu o przyjaźni, odpowiedzialności i dorosłości. Uczniowie najczęściej mylą narratora z tytułowym bohaterem, przestawiają kolejność planet i płytko tłumaczą oswojenie jako obłaskawienie zwierzęcia.

Co trzeba wiedzieć o lekturze

Narrator i rama opowieści

Opowiada pilot, nie Mały Książę. Zaczyna od wspomnienia z dzieciństwa: narysował węża boa, który połknął słonia, a dorośli widzieli w tym rysunku kapelusz. Po awarii silnika ląduje na Saharze i przez osiem dni słucha historii chłopca. Zadania sprawdzają właśnie tę pierwszoosobową ramę.

Planeta chłopca, baobaby i róża

Mały Książę mieszka na asteroidzie oznaczonej B-612. Przeczyszcza tam trzy wulkany i codziennie wyrywa siewki baobabów, żeby nie rozsadziły korzeniami planety. Kwiat, który wyrósł z przyniesionego nasienia, okazuje się kapryśny i zarozumiały. Chłopiec odchodzi zraniony i dopiero w podróży rozumie, że róża go kochała.

Sześć planet przed Ziemią

Po kolei: król bez poddanych, próżny czekający na oklaski, pijak pijący po to, by zapomnieć o wstydzie z picia, bankier liczący gwiazdy jak własność, latarnik zapalający i gaszący latarnię, geograf nieznający własnej planety. Tylko latarnik nie wydaje się chłopcu śmieszny, bo zajmuje się czymś poza sobą.

Ziemia: wąż, ogród róż i Lis

Na Ziemi chłopiec ląduje na pustyni i spotyka węża mówiącego zagadkami. Potem trafia do ogrodu pełnego takich samych róż i czuje się oszukany. Dopiero Lis tłumaczy mu, czym jest oswojenie, i jego kwiat znów staje się jedyny — przez czas, który mu poświęcił.

Gatunek, język, symbole

To utwór alegoryczny: postacie i miejsca znaczą więcej, niż mówią wprost. Róża to bliska osoba i miłość, Lis — przyjaźń i cierpliwość, baobaby — zaniedbane problemy, pustynia — samotność. Język jest prosty, oparty na dialogach i pytaniach, a spojrzenie dziecka stale zderza się ze sposobem myślenia dorosłych.

Do wypracowania: jakie tezy udowadnia

Pasuje do tez o przyjaźni, która wymaga czasu, o odpowiedzialności za bliskich, o różnicy między patrzeniem a rozumieniem oraz o dorosłych mierzących świat liczbami. W temacie twórczym daje gotowy motyw podróży, która zmienia bohatera.

Najczęstsze pomyłki

Te błędy najczęściej kosztują punkty w zadaniach do tej lektury.

ŹleNarratorem „Małego Księcia” jest tytułowy bohater.

DobrzeOpowiada pilot, który rozbił się na pustyni; Mały Książę jest bohaterem jego relacji.

Cała książka to pierwszoosobowe wspomnienie lotnika — to on wspomina spotkanie i on zamyka utwór pytaniem o dalsze losy chłopca. Ta pomyłka psuje każde zadanie o narracji.

ŹleZiemia była szóstą planetą, którą odwiedził Mały Książę.

DobrzePrzed Ziemią chłopiec odwiedził sześć planet, więc Ziemia jest siódma.

Liczba sześć dotyczy wyłącznie asteroid zamieszkanych przez dorosłych. Zadania zamknięte i dobieranie bardzo lubią tę kolejność, dlatego warto ją znać po kolei.

ŹleOswoić znaczy obłaskawić dzikie zwierzę.

DobrzeOswoić znaczy stworzyć więź, dzięki której dwie istoty stają się dla siebie jedyne na świecie.

W tej książce oswojenie nie ma nic wspólnego z tresurą — to cierpliwe budowanie relacji, ze spotkaniami powtarzanymi o tej samej porze. Tłumaczenie przez tresurę to najczęstszy powód utraty punktów w zadaniu otwartym.

ŹleNa końcu Mały Książę odlatuje na swoją planetę pojazdem pilota.

DobrzePozwala ukąsić się wężowi, bo ciała nie może zabrać w tak daleką drogę.

Zakończenie jest celowo niedopowiedziane: rano ciała nie ma, a narrator wierzy, że chłopiec wrócił do swojej róży. Nie dopisuj więc ani rakiety, ani jednoznacznej śmierci.

Jak arkusz pyta o tę lekturę

Zadanie zamknięte

Który z mieszkańców odwiedzanych planet uważał, że jest właścicielem gwiazd, bo pierwszy wpadł na pomysł, żeby je posiadać? A. król, B. bankier, C. geograf, D. latarnik.

Poprawna odpowiedź to bankier. Dystraktorami są zwykle mieszkańcy sąsiednich planet, więc listę trzeba mieć w głowie w kolejności, a nie luzem.

Prawda/fałsz

Oceń prawdziwość zdań. 1. Narrator poznaje Małego Księcia na pustyni. 2. Mały Książę uznaje latarnika za dorosłego zajętego wyłącznie sobą.

Pierwsze zdanie jest prawdziwe, drugie fałszywe — latarnik jako jedyny pracuje dla czegoś poza sobą. Takie zadanie punktuje się za komplet odpowiedzi, więc jedna pomyłka zabiera cały punkt.

Dobieranie

Dopasuj mieszkańców planet (król, próżny, pijak, geograf) do opisów ich zajęć. Jeden opis został podany dodatkowo.

W dobieraniu zwykle jest opis nadmiarowy. Najpierw wpisz te przyporządkowania, których jesteś pewien, a dopiero na końcu wybieraj między dwoma podobnymi opisami.

Zadanie otwarte

Wyjaśnij, czego o bliskości uczy Małego Księcia Lis, i napisz, jak ta nauka zmienia stosunek chłopca do jego róży. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do wydarzeń z utworu.

Na pełną liczbę punktów potrzebne są dwa elementy: własnymi słowami wyjaśnione oswojenie (więź budowana czasem i powtarzanymi spotkaniami) oraz wniosek — róża jest wyjątkowa nie przez wygląd, lecz przez to, że chłopiec się nią zajmował.

Wypracowanie

Czy troska o drugiego człowieka wymaga poświęcenia czasu? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Odwołanie do lektury musi być rzeczowe: nie wystarczy wspomnieć o róży. Pokaż konkretne wydarzenie — podlewanie kwiatu, przykrywanie go kloszem, powroty o tej samej godzinie na spotkanie z Lisem — i wyprowadź z niego argument.

Jak powtórzyć tę lekturę przed egzaminem

1Zrób tabelę sześciu planet: mieszkaniec, czym się zajmuje, co ośmiesza w dorosłych. Naucz się kolejności od króla do geografa, bo dobieranie i zadania zamknięte pytają właśnie o nią.
2Rozdziel dwa plany opowieści: co dzieje się na Saharze między pilotem a chłopcem, a co chłopiec tylko relacjonuje. Zadania celowo mieszają oba porządki.
3Do każdego symbolu — róża, Lis, baobaby, wąż, pustynia, studnia, gwiazdy — dopisz jedno zdanie, co oznacza. To gotowe zdania do wypracowania.
4Napisz własnymi słowami dwuzdaniową definicję oswojenia i sprawdź, czy nie pojawia się w niej tresura ani obłaskawianie. Jeśli tak, popraw ją.
5Przygotuj dwa akapity argumentacyjne z tą lekturą: jeden o odpowiedzialności za bliskich, drugi o tym, że prawdziwa więź wymaga czasu. Każdy oprzyj na jednym konkretnym wydarzeniu.

Najczęstsze pytania

O czym jest „Mały Książę”?

O spotkaniu pilota, który rozbił się na Saharze, z chłopcem przybyłym z maleńkiej planety. Chłopiec opowiada o swojej róży i o sześciu planetach odwiedzonych przed Ziemią, a na Ziemi uczy się od Lisa, czym jest bliskość. To opowieść o przyjaźni, odpowiedzialności i o tym, co dorośli przestają dostrzegać.

Kto jest narratorem, a kto głównym bohaterem?

Narratorem jest pilot i opowiada w pierwszej osobie — o swojej awarii, o ośmiu dniach na pustyni i o spotkaniu. Głównym bohaterem tej opowieści jest Mały Książę. Rozróżnienie bywa punktowane osobno, więc nie mieszaj obu ról.

Co znaczy oswoić w tej książce?

Stworzyć więź, przez którą ktoś staje się dla nas jedyny na świecie. Lis tłumaczy, że dzieje się to powoli, przez cierpliwość i spotkania powtarzane o tej samej porze, a kto kogoś oswoił, bierze za niego odpowiedzialność. Dlatego jedna róża znaczy dla chłopca więcej niż cały ogród identycznych kwiatów.

Jak wykorzystać „Małego Księcia” w wypracowaniu?

Najlepiej w rozprawce o przyjaźni, o odpowiedzialności albo o tym, jak naprawdę poznaje się drugiego człowieka. Wybierz jedno wydarzenie i rozwiń je: rozmowę z Lisem, opiekę nad różą albo spotkanie z bankierem jako obraz pustego życia dorosłych. Samo streszczenie fabuły nie liczy się jako argument.