📖Język polskizadania do tekstu w części I i temat wypracowania w części IIczęść I: 25 pkt · wypracowanie: 20 pkt14 zadań

⚔️Chłopcy z Placu Broni

Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania

Powieść o dwóch grupach chłopców walczących o plac do zabawy w Budapeszcie i o Nemeczku — najmniejszym z nich, który za to zwycięstwo płaci życiem. Jako lektura obowiązkowa może trafić do części I arkusza albo do wypracowania.

Powieść Ferenca Molnára, węgierskiego pisarza tworzącego na początku XX wieku, opowiada o wojnie dwóch chłopięcych grup o kawałek miejskiego terenu. Akcja toczy się w Budapeszcie końca XIX wieku, wiosną, i zamyka się w kilku tygodniach. Chłopcy z Placu Broni bronią placu składu drzewnego — dla nich jedynego miejsca do zabawy w ciasnym mieście — przed czerwonymi koszulami z Ogrodu Botanicznego, którym przewodzi Feri Áts. Narrator jest trzecioosobowy i wszechwiedzący, a dziecięcą zabawę opisuje językiem prawdziwej wojskowości: są stopnie, regulamin, sztandar, wypowiedzenie wojny. Z tego napięcia bierze się i humor pierwszych rozdziałów, i powaga ostatnich. Na egzaminie ósmoklasisty lektura pojawia się dwojako: jako fragment w części I, do którego układa się zadania o bohaterach i ich motywacjach, albo jako obowiązkowe odwołanie w wypracowaniu o odwadze, lojalności i zdradzie. Najwięcej kłopotu sprawiają węgierskie nazwiska, odróżnienie, kto stoi po której stronie, oraz zakończenie, którego nie da się streścić jako „dobrzy wygrali”.

Co trzeba wiedzieć o lekturze

Bohaterowie i ich relacje

Chłopcami z Placu Broni dowodzi Boka — rozważny i sprawiedliwy prezes, jedyny, który myśli o grupie, a nie o sobie. Nemeczek jest szeregowcem, wszyscy pozostali mają stopnie oficerskie. Geréb zdradza. Po drugiej stronie stoją czerwone koszule z Ogrodu Botanicznego, z wodzem Ferim Átsem i braćmi Pásztor.

Czas i miejsce akcji

Budapeszt końca XIX wieku, wiosna, kilka tygodni. Miejsc jest kilka i arkusz lubi o nie pytać: szkoła, ogród muzealny, w którym bracia Pásztor odbierają Nemeczkowi kulki, plac składu drzewnego ze stosami desek — twierdza chłopców — oraz Ogród Botaniczny, czyli kwatera czerwonych koszul.

Najważniejsze wydarzenia

Einstand, czyli odebranie Nemeczkowi kulek. Kradzież sztandaru przez czerwone koszule. Przejście Geréba na stronę wroga. Nocna wyprawa Nemeczka do Ogrodu Botanicznego i wrzucenie go do stawu. Bitwa na placu, w której chory Nemeczek przewraca Feriego Átsa. Zwycięstwo, śmierć Nemeczka i wiadomość o losie placu.

Nemeczek — bohater, o którego pyta arkusz

Syn ubogiego krawca, drobny, jasnowłosy, jedyny szeregowiec w oddziale. Koledzy go lekceważą, a gdy niesłusznie podejrzewają go o zdradę, zapisują jego nazwisko małą literą. To on ryzykuje najwięcej: szpieguje, nie wydaje kolegów i chory wstaje z łóżka, żeby stanąć do bitwy.

Problematyka i motywy

Odwaga, która nie potrzebuje widowni. Lojalność i jej przeciwieństwo — zdrada z urażonej ambicji. Honor i reguły, których chłopcy pilnują poważniej niż niejeden dorosły. Motyw wojny i jej ceny: zwycięstwo okupione życiem najsłabszego. Do tego dorastanie, przyjaźń i konflikt między dobrem grupy a własnym interesem.

Gatunek, narracja, język

To powieść, czyli utwór epicki, z narratorem trzecioosobowym i wszechwiedzącym, który zna myśli bohaterów. Świat dziecięcej zabawy opisany jest słownictwem wojskowym: stopnie, meldunki, wypowiedzenie wojny, sztandar. Ten kontrast daje humor na początku i powagę na końcu. Uważaj — to nie jest opowiadanie ani baśń.

Najczęstsze pomyłki

Te błędy najczęściej kosztują punkty w zadaniach do tej lektury.

ŹleAkcja „Chłopców z Placu Broni” toczy się w Warszawie.

DobrzeAkcja toczy się w Budapeszcie.

Ferenc Molnár był pisarzem węgierskim i osadził powieść w swoim mieście. W zadaniach zamkniętych nazwa innej stolicy to najczęstszy dystraktor — obok Wiednia i Pragi.

ŹleZdrajcą chłopców okazuje się Nemeczek.

DobrzeZdrajcą jest Geréb, który przechodzi na stronę czerwonych koszul.

Pomyłka bierze się stąd, że to Nemeczka niesłusznie posądzono i ukarano wpisem małą literą. Geréb zdradza z urażonej ambicji, bo to nie on został wodzem.

ŹleNemeczek ginie w czasie bitwy na placu.

DobrzeNemeczek umiera już po bitwie, w domu, na zapalenie płuc.

Choroba zaczyna się od przemoczenia w stawie w Ogrodzie Botanicznym. Rozróżnienie jest ważne: bohater nie ginie od ciosu, tylko umiera dlatego, że dla sprawy zlekceważył własne zdrowie.

ŹleChłopcy wygrywają bitwę i zatrzymują swój plac.

DobrzeBitwę wygrywają, ale plac i tak przepada — ma na nim stanąć kamienica.

Zakończenie jest gorzkie i właśnie o nie pyta większość zadań otwartych. Bez tej informacji nie da się wyjaśnić, na czym polega przegrana ukryta w zwycięstwie.

Jak arkusz pyta o tę lekturę

Zadanie zamknięte

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Akcja powieści „Chłopcy z Placu Broni” rozgrywa się w: A. Wiedniu, B. Budapeszcie, C. Pradze, D. Bratysławie.

Punkt jest tylko za jedną wskazaną odpowiedź. Zaznaczenie dwóch liter zeruje zadanie, nawet jeśli jedna z nich jest poprawna.

Prawda/fałsz

Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących powieści „Chłopcy z Placu Broni”. 1. Nemeczek był jedynym szeregowcem w oddziale. 2. Feri Áts dowodził oddziałem chłopców broniących placu.

Ocena idzie zdanie po zdaniu, a punkt zwykle przysługuje dopiero za komplet poprawnych ocen. Nie zgaduj na chybił trafił — jedna pomyłka kasuje cały punkt.

Dobieranie

Przyporządkuj każdemu bohaterowi funkcję, którą pełni w powieści. Bohaterowie: A. Boka, B. Nemeczek, C. Feri Áts, D. Geréb. Funkcje: 1. wódz czerwonych koszul, 2. prezes Chłopców z Placu Broni, 3. zdrajca, 4. jedyny szeregowiec.

Każda para musi być uzupełniona. Jeśli zostawisz jedno pole puste, tracisz punkt nawet przy trzech dobrych dopasowaniach.

Zadanie otwarte

Nazwij jedną cechę charakteru Nemeczka i uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do konkretnego wydarzenia z powieści.

Potrzebne są dwa elementy: nazwana cecha (np. odwaga, wierność, bezinteresowność) oraz wydarzenie, które ją potwierdza. Sama cecha bez przykładu to najwyżej połowa punktów.

Wypracowanie

Napisz rozprawkę, w której udowodnisz, że o wartości człowieka decydują jego czyny, a nie miejsce w grupie. W argumentacji odwołaj się do lektury obowiązkowej „Chłopcy z Placu Broni” oraz do innego utworu literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Musi być teza, co najmniej dwa argumenty poparte konkretnymi wydarzeniami i wniosek. Odwołanie do lektury obowiązkowej jest warunkiem — bez niego praca traci punkty za realizację tematu.

Jak powtórzyć tę lekturę przed egzaminem

1Zrób jednostronicową mapę na dwie kolumny: Chłopcy z Placu Broni i czerwone koszule. Wpisz do nich nazwiska i funkcje — dokładnie to sprawdzają zadania na dobieranie.
2Ułóż oś czasu z sześciu wydarzeń: einstand, kradzież sztandaru, zdrada Geréba, nocna wyprawa do Ogrodu Botanicznego, bitwa, śmierć Nemeczka. Do każdego dopisz jedno zdanie o skutku.
3Do każdej cechy Nemeczka dopisz jedno wydarzenie, które ją potwierdza. Arkusz prawie zawsze żąda uzasadnienia przykładem, a nie samego przymiotnika.
4Napisz z pamięci pięć zdań o tym, dlaczego zwycięstwo chłopców jest gorzkie. To najtrudniejsze pytanie otwarte do tej lektury i warto mieć odpowiedź gotową.
5Przygotuj trzy tezy do wypracowania — o odwadze słabszego, o cenie zdrady i o wierności grupie — i do każdej po dwa wydarzenia z powieści jako materiał na argumenty.

Najczęstsze pytania

O czym są „Chłopcy z Placu Broni”?

O wojnie dwóch grup chłopców o plac składu drzewnego w Budapeszcie. Chłopcy z Placu Broni pod wodzą Boki bronią go przed czerwonymi koszulami Feriego Átsa. Bitwę wygrywają, ale najmniejszy z nich, Nemeczek, przypłaca to zapaleniem płuc i śmiercią, a plac i tak zostanie zabudowany.

Kto jest głównym bohaterem powieści?

Najczęściej wskazuje się Nemeczka — jedynego szeregowca w oddziale, syna ubogiego krawca, lekceważonego przez kolegów, a zarazem najodważniejszego z nich. Drugą postacią pierwszego planu jest Boka, prezes i dowódca chłopców, który podejmuje decyzje i jako jedyny rozumie, czym kończy się ta wojna.

Kto zdradził chłopców z Placu Broni?

Geréb. Przeszedł na stronę czerwonych koszul z urażonej ambicji, bo to nie jego wybrano na wodza. Zdradę odkrył Nemeczek, ale koledzy mu nie uwierzyli i to jego uznali za winnego. Później Geréb żałuje i chce wrócić do dawnej grupy.

Czy „Chłopcy z Placu Broni” są na egzaminie ósmoklasisty?

Tak, to lektura obowiązkowa. Może pojawić się na dwa sposoby: jako fragment w części I, do którego układa się zadania zamknięte i otwarte, albo jako lektura, do której odwołujesz się w wypracowaniu. Najbliższy egzamin ósmoklasisty odbędzie się w maju 2027 roku.