📖 SPRAWDZIAN Z LEKTURY
Sprawdzian z lektury „Chłopcy z Placu Broni”: co musisz wiedzieć
Na sprawdzianie z „Chłopców z Placu Broni” pytają o szczegóły: kto zabrał Nemeczkowi kulki, ile razy chłopiec wpadł do wody, kto przekupił stróża Jano, jak wyglądał plan bitwy i kiedy nazwisko Nemeczka zapisano małą literą. Wszystkie fakty poniżej sprawdziliśmy w oryginale węgierskim, rozdział po rozdziale. Imiona podajemy tak jak w polskim wydaniu szkolnym.
- Gatunek
- Powieść dla młodzieży, utwór epicki. Narrator trzecioosobowy zna myśli bohaterów, a czasem zwraca się wprost do czytelnika i wspomina plac tak, jakby sam się na nim bawił.
- Rozdziały
- 10 rozdziałów bez tytułów. Rozdziały I–VIII prowadzą od einstandu do bitwy, IX to kartki z księgi Związku Kitowców spisane przez samych chłopców, X opowiada o śmierci Nemeczka i losie placu.
- Czas akcji
- Budapeszt, marzec, koniec XIX wieku (na pieczątce Związku Kitowców jest rok 1889). Cała historia trwa niewiele ponad tydzień: Nemeczek umiera dziewiątego dnia akcji, licząc od rozdziału I.
- Miejsca
- Gimnazjum, do którego chodzą chłopcy (klasa czwarta). Plac Broni przy ulicy Pawła, a za nim skład drewna z tartakiem parowym, stosami drewna i budą (budką) stróża Jano. Ogród Botaniczny z wyspą na stawie, gdzie zbierają się czerwone koszule. Ogród przy Muzeum, gdzie doszło do einstandu. Dom Nemeczków przy ulicy Rákos.
- Dwie grupy
- Chłopcy z Placu Broni: sami oficerowie i jeden szeregowiec, Nemeczek. Czerwone koszule: chodzą do szkoły realnej i chcą zabrać plac, bo potrzebują miejsca do gry w piłkę.
- Język wojska
- Dziecięca zabawa opisana jest słownictwem prawdziwej armii: stopnie, meldunki, rozkazy, sztandar, odezwa, posłowie z białą flagą, wypowiedzenie wojny. Stąd humor pierwszych rozdziałów i powaga ostatnich.
- Co obowiązuje na egzaminie
- Cała powieść jest lekturą obowiązkową. W arkuszu może pojawić się fragment do zadań w części I albo temat wypracowania, w którym trzeba się do niej odwołać.
Numeracja rozdziałów według oryginału węgierskiego: 10 rozdziałów bez tytułów, od I do X. Gdy na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
Opis każdej sceny: fakty sprawdzone w oryginale węgierskim („A Pál utcai fiúk”, domena publiczna).
rozdz. I
Einstand w ogrodzie przy Muzeum
Nemeczek opowiada, jak z kolegami grał w kulki przy murze. Gdy wygrał wszystkie, około trzydziestu, podeszli bracia Pastorowie. Młodszy krzyknął einstand i złapał Nemeczka za kurtkę, starszy pozbierał kulki. Narrator wyjaśnia, że einstand to wzięcie czegoś siłą przez silniejszego.
Dlaczego o to pytają: Pytają, co znaczy słowo einstand i od czego zaczyna się konflikt. Scena powraca na końcu rozdziału V, gdy Feri Acz karze za nią Pastorów.
rozdz. II
Jedyny szeregowiec
Na placu wszyscy są oficerami i salutują sobie niedbale, tylko Nemeczek musi stawać na baczność przed każdym. Przy wyborach prezesa wybucha płaczem, że wszyscy mu rozkazują i tylko on jest wpisywany do czarnego notesu. Boka odpowiada, że jeśli się wyróżni, w maju może zostać oficerem.
Dlaczego o to pytają: To punkt wyjścia do charakterystyki Nemeczka i do tematu: o wartości człowieka nie decyduje miejsce w grupie.
rozdz. III
Gereb przy latarni na wyspie
Boka i przemoczony Nemeczek kryją się w krzakach na wyspie i widzą Gereba wśród czerwonych koszul. Gereb tłumaczy, jak wejść na plac, i obiecuje zostawić otwartą furtkę. Nemeczek płacze z żalu. Potem Boka przypina kartkę do drzewa i gasi latarnię.
Dlaczego o to pytają: To moment odkrycia zdrady. Pytają, kto zdradził, kto to widział i co Gereb obiecał wrogom.
rozdz. IV
Nazwisko małą literą
Nemeczek podsłuchał, jak Gereb przekupuje stróża, i biegnie zawiadomić Bokę. Członkowie Związku Kitowców nie wiedzą, dlaczego ucieka z zebrania. Uznają go za tchórza i zdrajcę, a protokolant Lesik wpisuje jego imię i nazwisko do księgi małymi literami.
Dlaczego o to pytają: Arkusz pyta o niesprawiedliwą ocenę bohatera. Łatwo pomylić tę fałszywą zdradę z prawdziwą zdradą Gereba.
rozdz. V
Nemeczek na wyspie czerwonych koszul
Gereb mówi, że wśród chłopców z Placu Broni nie ma ani jednego odważnego. Wtedy Nemeczek schodzi z drzewa i przyznaje się, że to on zabrał chorągiewkę. Feri Acz zaprasza go do czerwonych koszul, Nemeczek odmawia. Pastorowie wpychają go do stawu, a on mówi, że woli siedzieć w wodzie, niż zostać zdrajcą. Gdy odchodzi, czerwone koszule oddają mu honory.
Dlaczego o to pytają: To najczęstszy przykład odwagi i wierności w zadaniach otwartych. Uwaga: nikt Nemeczka nie złapał i nie zmuszał do przysięgi, sam się ujawnił.
rozdz. VI
Ojciec Gereba na placu
Ojciec Gereba przychodzi zapytać, czy jego syn jest zdrajcą. Chłopcy milczą, Kolnay wskazuje Nemeczka jako świadka. Rozgorączkowany Nemeczek mówi, że Gereb nie jest zdrajcą. Ojciec wychodzi zadowolony, a Nemeczek w drodze do domu powtarza, że zapisali jego uczciwe nazwisko małą literą.
Dlaczego o to pytają: Pytają, dlaczego Nemeczek osłonił kolegę, który zdradził. Ta scena poruszyła Gereba i skłoniła go do naprawienia winy.
rozdz. VIII
Nemeczek w bitwie
Feri Acz prowadzi atak, żeby uwolnić uwięzionych w budzie. Nagle zatrzymuje go chłopiec o głowę niższy od niego. To Nemeczek, który uciekł z domu w gorączce. Chwyta wodza wpół, rzuca go na ziemię i sam traci przytomność. Czerwone koszule tracą ducha i zostają wypchnięte za bramę.
Dlaczego o to pytają: Pytają, jak Nemeczek przyczynił się do zwycięstwa. Ważne: nie ginie w bitwie, umiera w domu dzień później.
rozdz. X
Śmierć Nemeczka i los placu
Nemeczek w gorączce komenderuje bitwą, a za ścianą ojciec przymierza klientowi ubranie. Kitowcy przychodzą z dyplomem przeprosin, ale chłopiec już ich nie poznaje i umiera. Wieczorem stróż Jano mówi Boce, że na placu stanie kamienica.
Dlaczego o to pytają: To pytanie o gorzkie zakończenie: wygrana bitwa nic nie daje, bo plac i tak przepada, a Nemeczek nie dożył ani przeprosin, ani utraty placu.
11 do 3
Wynik wyborów prezesa: 11 głosów dla Boki, 3 dla Gereba (jedną kartkę na Gereba oddał sam Boka). Wszystkich kartek było 14 (rozdz. II).
Około 30 kulek
Tyle kulek, w tym dwie szklane, wygrał Nemeczek, zanim Pastorowie zrobili einstand (rozdz. I).
8 tomahawków
Tyle znaleźli chłopcy w ruinie w Ogrodzie Botanicznym i z tego wywnioskowali, że czerwonych koszul jest ośmiu (rozdz. III).
Trzy kąpiele
Nemeczek trzy razy ląduje w wodzie: w stawie przez przypadek, w basenie w cieplarni, gdy się chowa, i w stawie, gdy wpychają go tam Pastorowie (rozdz. III i V).
6 fortów, 4 oddziały
W planie bitwy Boki są forty od 1 do 6 z pociskami z piasku i oddziały A, B, C, D, każdy po trzech chłopców (rozdz. VI).
Trzy sposoby walki
Umówione z posłami: pociski z piasku, zapasy według reguł i walka na lance bez uderzania i kłucia. Nie wolno atakować dwóch na jednego (rozdz. VII).
1889
Rok wybity na pieczątce Związku Kitowców, z nazwą Budapeszt (rozdz. IV).
Czerwony i zielony
Barwy chłopców z Placu Broni: czerwono-zielona chorągiewka i czerwono-zielone czapki. Czerwone koszule noszą czerwone koszule i czerwone czapki.
14 lat
Tyle ma Boka. Chłopcy z Placu Broni chodzą razem do czwartej klasy gimnazjum, a czerwone koszule do szkoły realnej.
W bazie jest 17 pytań do „Chłopców z Placu Broni”: 6 jednokrotnego wyboru, 5 typu prawda/fałsz, 5 otwartych i 1 na dobieranie. Poniżej dosłowne polecenia z bazy, bez odpowiedzi.