📖Język polskizadania do tekstu w części I i temat wypracowania w części IIczęść I: 25 pkt · wypracowanie: 20 pkt103 zadania

🪨Kamienie na szaniec

Sprawdzian z „Kamieni na szaniec” z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen

Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania

Oparta na faktach opowieść o trzech warszawskich harcerzach — Zośce, Rudym i Alku — którzy w czasie okupacji przeszli od napisów na murach do walki z bronią w ręku. Przydaje się zwłaszcza w wypracowaniu o przyjaźni i dorastaniu.

Aleksander Kamiński napisał tę książkę w okupowanej Warszawie i wydał ją konspiracyjnie w 1943 roku pod pseudonimem Juliusz Górecki, kiedy opisywane wydarzenia były jeszcze zupełnie świeże. To nie powieść przygodowa, tylko opowieść oparta na faktach, bliska reportażowi: Zośka, Rudy i Alek to prawdziwi chłopcy z warszawskiego gimnazjum imienia Stefana Batorego, a przedstawione akcje naprawdę się wydarzyły. Narrator prowadzi opowieść w trzeciej osobie, ale nie udaje obojętnego — komentuje wybory bohaterów i wyraźnie im sprzyja. Akcja obejmuje kilka lat: od ostatnich miesięcy przed wybuchem wojny do sierpnia 1943 roku, a rozgrywa się przede wszystkim w Warszawie. Na egzaminie ósmoklasisty ta lektura przydaje się jako odwołanie w wypracowaniu — do tematów o przyjaźni, odwadze, dorastaniu i o cenie wierności własnym zasadom. Kłopot sprawia mylenie bohaterów: kto zdjął tablicę z pomnika Kopernika, kto zginął w której akcji i po co w ogóle zaatakowano konwój pod Arsenałem.

Co trzeba wiedzieć o lekturze

Trzej przyjaciele — kto jest kim

Zośka to Tadeusz Zawadzki, Rudy to Jan Bytnar, Alek to Aleksy Dawidowski. Koledzy z warszawskiego gimnazjum imienia Stefana Batorego i z jednej drużyny harcerskiej, zwanej Pomarańczarnią. Maturę zdali na kilka miesięcy przed wybuchem wojny, więc w konspiracji działali jako bardzo młodzi ludzie.

Czas i miejsce akcji

Od ostatnich miesięcy przed wybuchem wojny do sierpnia 1943 roku, głównie w okupowanej Warszawie. Miejsca, które trzeba kojarzyć: mury miasta znaczone hasłami małego sabotażu, siedziba gestapo w alei Szucha, więzienie na Pawiaku, a na końcu wieś Sieczychy pod Wyszkowem.

Od małego sabotażu do walki z bronią

Najpierw mały sabotaż: napisy na murach, znak kotwicy Polski Walczącej, zrywanie niemieckich flag. To wtedy Alek zdjął niemiecką tablicę z pomnika Mikołaja Kopernika. Potem Szare Szeregi przechodzą do akcji zbrojnych, a bohaterowie trafiają do Grup Szturmowych i walczą już z bronią w ręku.

Najważniejsze wydarzenia

W marcu 1943 roku gestapo aresztuje Rudego razem z jego ojcem i przesłuchuje go w alei Szucha. Koledzy odbijają go 26 marca w akcji pod Arsenałem. Rudy umiera cztery dni później wskutek obrażeń, tego samego dnia co ranny w tej akcji Alek. Zośka ginie w sierpniu 1943 roku pod Sieczychami.

Gatunek, narracja i tytuł

To opowieść oparta na faktach, bliska reportażowi — nie utwór fikcyjny. Narrator mówi w trzeciej osobie, ale nie jest chłodny: ocenia, tłumaczy i staje po stronie bohaterów. Autor był harcerskim instruktorem i pisał pod pseudonimem. Tytuł nawiązuje do wiersza Juliusza Słowackiego „Testament mój”.

Do wypracowania: jakie tezy udowadnia ta lektura

Przyjaźń sprawdza się w trudnych chwilach; człowiek dojrzewa przez wybory, a nie przez wiek; można ryzykować własne bezpieczeństwo dla drugiej osoby; wojna zabiera młodość. Do każdej z tych tez masz w książce gotowy konkret, więc to jedna z najwygodniejszych lektur do rozprawki.

Pomyłki, na które warto uważać

Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tej lektury.

ŹleZośka, Rudy i Alek to postacie wymyślone przez autora.
DobrzeTo prawdziwi ludzie, a opisane akcje naprawdę się wydarzyły.

Kamiński pisał na podstawie relacji ich przyjaciół, w czasie gdy wydarzenia były jeszcze świeże. Jeśli w wypracowaniu potraktujesz bohaterów jak postacie fikcyjne, gubisz to, co w tej lekturze najważniejsze.

ŹleCelem akcji pod Arsenałem było zdobycie broni ze składu.
DobrzeCelem było odbicie Rudego i innych więźniów przewożonych z siedziby gestapo na Pawiak.

Arsenał to tylko nazwa miejsca, obok którego zaatakowano samochód z więźniami. Sama nazwa myli, więc warto to zapamiętać.

ŹleNiemiecką tablicę z pomnika Mikołaja Kopernika zdjął Zośka.
DobrzeZrobił to Alek, w lutym 1942 roku.

Uczniowie przypisują najgłośniejsze czyny najbardziej znanemu pseudonimowi. Zapamiętaj parami: Alek — pomnik Kopernika, Rudy — aresztowanie i akcja pod Arsenałem, Zośka — dowodzenie oddziałem.

ŹleZośka zginął w powstaniu warszawskim.
DobrzeZginął w sierpniu 1943 roku, rok przed wybuchem powstania.

Myli to, że w powstaniu warszawskim walczył batalion „Zośka”, nazwany jego pseudonimem już po jego śmierci. Sam Tadeusz Zawadzki powstania nie doczekał.

Przykładowe zadania do tej lektury

Zadanie zamknięte

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Celem akcji pod Arsenałem przedstawionej w „Kamieniach na szaniec” było…

Poprawna odpowiedź mówi o odbiciu więźniów wiezionych z siedziby gestapo na Pawiak. Odpowiedzi o zdobywaniu broni albo o ataku na sam budynek są tu błędne.

Prawda/fałsz

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe. 1. Bohaterowie utworu to postacie historyczne. 2. Alek zdjął niemiecką tablicę z pomnika Mikołaja Kopernika.

W przykładowych zadaniach prawda–fałsz w Informatorze CKE punkt jest jeden — za komplet poprawnych ocen. Oba powyższe stwierdzenia są prawdziwe.

Dobieranie

Do każdego bohatera „Kamieni na szaniec” dobierz wydarzenie, z którym jest związany. Wpisz do tabeli odpowiednie litery.

Odpowiedź musi być pełna — każdy bohater przypisany do jednego wydarzenia. Powtarzaj bohaterów w parach z konkretnym czynem, a nie z ogólnymi cechami charakteru.

Zadanie otwarte

Sformułuj argument do tezy: „Prawdziwą przyjaźń poznaje się w trudnych chwilach”. W uzasadnieniu odwołaj się do „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego.

Pełna odpowiedź ma trzy elementy: jasno sformułowany argument, konkret z lektury (nie sama opinia o książce) i wyjaśnienie, w jaki sposób ten konkret potwierdza tezę.

Wypracowanie

Czy człowiek dojrzewa szybciej, gdy bierze odpowiedzialność za innych? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do lektury obowiązkowej „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego oraz do innego utworu literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Odwołanie do lektury wskazanej w poleceniu jest warunkiem — praca, która w ogóle się do niej nie odwołuje, dostaje 0 punktów, niezależnie od tego, jak dobrze napisana jest reszta. Przywołaj konkretne wydarzenie i pokaż, co z niego wynika dla tezy.

Jak powtórzyć tę lekturę przed egzaminem

  1. 1Zrób tabelkę trzech bohaterów: pseudonim, imię i nazwisko, dwa czyny, okoliczności śmierci. Większość zadań zamkniętych sprawdza właśnie takie skojarzenia.
  2. 2Ułóż oś czasu od matury bohaterów w 1939 roku do sierpnia 1943 i zaznacz na niej cztery punkty: mały sabotaż, aresztowanie Rudego, akcję pod Arsenałem, Sieczychy. Kolejność warto znać na pamięć.
  3. 3Rozdziel dwa etapy działania bohaterów: mały sabotaż (napisy, kotwica, tablica Kopernika) i walkę zbrojną (odbijanie więźniów, akcje Grup Szturmowych). Łatwo je pomylić w zadaniach otwartych.
  4. 4Do trzech tez — przyjaźń, dojrzewanie, poświęcenie dla innych — przygotuj po jednym gotowym przykładzie z książki. Na egzaminie nie będziesz wtedy szukać argumentu, tylko go zapiszesz.
  5. 5Zamiast czytać streszczenie po raz trzeci, rozwiąż zadania z tego działu i sprawdź, które nazwiska i daty naprawdę pamiętasz. Powtarzaj tylko te, w których się pomylisz.

Warto przerobić razem z tym

Najczęstsze pytania

O czym są „Kamienie na szaniec”?

O trzech warszawskich harcerzach — Zośce, Rudym i Alku — którzy po wybuchu wojny weszli do konspiracji. Zaczynali od małego sabotażu, czyli napisów na murach i zrywania niemieckich flag, a skończyli na akcjach zbrojnych. Książka pokazuje ich przyjaźń i to, jak wojna przyspieszyła ich dorastanie. Wszyscy trzej zginęli w 1943 roku.

Kto jest głównym bohaterem „Kamieni na szaniec”?

Bohaterów jest trzech i żaden nie jest ważniejszy od pozostałych: Tadeusz Zawadzki „Zośka”, Jan Bytnar „Rudy” i Aleksy Dawidowski „Alek”. Najwięcej uwagi autor poświęca Rudemu i Zośce, ale utwór jest opowieścią o całej grupie przyjaciół, nie o jednej postaci.

Czy „Kamienie na szaniec” to prawdziwa historia?

Tak. Zośka, Rudy i Alek byli prawdziwymi ludźmi, a wydarzenia takie jak zdjęcie niemieckiej tablicy z pomnika Kopernika czy akcja pod Arsenałem naprawdę się odbyły. Aleksander Kamiński pisał na podstawie relacji ich kolegów, w czasie okupacji, więc książka jest bliska reportażowi.

Czy „Kamienie na szaniec” są lekturą na egzaminie ósmoklasisty?

Tak, to jedna z lektur obowiązkowych. Może pojawić się jako fragment w części I arkusza albo jako lektura, do której trzeba się odwołać w wypracowaniu. Pasuje do tematów o przyjaźni, odwadze i odpowiedzialności za innych.

📖 SPRAWDZIAN Z LEKTURY

Sprawdzian z lektury „Kamienie na szaniec”: co musisz wiedzieć

Sprawdzian z „Kamieni na szaniec” najczęściej łapie na myleniu bohaterów i akcji: kto zdjął tablicę z pomnika Kopernika, kto dowodził pod Arsenałem, kto zginął pod Czarnocinem, a kto w Sieczychach. Poniżej kolejność wydarzeń według rozdziałów, tabela postaci, sceny z krótkimi cytatami i liczby — wszystko sprawdzone w tekście książki.

Jak zbudowane są „Kamienie na szaniec”

Gatunek
Opowieść oparta na faktach, czyli literatura faktu. W „Uwagach” na końcu książki autor pisze, że wszystkie szczegóły są oparte na rzeczywistych faktach, a książka to dokument, któremu nadano formę opowieści. Bohaterowie noszą prawdziwe nazwiska i pseudonimy.
Siedem rozdziałów
„Słoneczne dni” (przed wojną), „W burzy i we mgle” (wrzesień 1939 i pierwsze miesiące okupacji), „W służbie Małego Sabotażu”, „Dywersja”, „Pod Arsenałem”, „Celestynów”, „Wielka gra”. Na końcu autor dodał „Uwagi” o Szarych Szeregach, Wawrze, Bukach i trzech bohaterach.
Narrator
Opowiada w trzeciej osobie, ale nie jest obojętny: ocenia, tłumaczy i zwraca się wprost do słuchaczy i czytelnika. Książka zaczyna się od słów „Posłuchajcie opowiadania o Alku, Rudym, Zośce”, jak harcerska gawęda.
Czas akcji
Od początku czerwca 1939 roku (wycieczka maturzystów w Beskid Śląski) do 20 sierpnia 1943 roku (atak na posterunek w Sieczychach). Przez całą książkę narrator podaje daty: miesiące, dni, a czasem nawet godziny.
Miejsce akcji
Głównie Warszawa: Mokotów, Żoliborz, aleja Szucha (gestapo), Pawiak, okolice Arsenału. Poza Warszawą: Beskid Śląski, droga na wschód we wrześniu 1939, tory pod Kraśnikiem, stacja Celestynów, most pod Czarnocinem, wieś Sieczychy pod Wyszkowem.
Jak powstała
Według noty wydawcy pierwsze wydanie ukazało się konspiracyjnie w lipcu 1943 roku pod pseudonimem Juliusz Górecki i kończyło się śmiercią Rudego; bohaterowie mieli tam zmienione imiona (Rudy — Czarny, Alek — Wojtek, Zośka — Staśka). Rozdziały „Celestynów” i „Wielka gra” doszły w wydaniu z 1944 roku, po śmierci Zośki.
Tytuł
Pochodzi z wiersza Juliusza Słowackiego, który na prośbę umierającego Rudego mówi Czarny Jaś: kamienie przez Boga rzucane na szaniec. Swoje wspomnienia o Rudym Zośka zatytułował „Kamienie rzucane na szaniec” i namawiał autora książki, żeby tak ją nazwał.
Na egzaminie
Lektura obowiązkowa w całości. Może być fragmentem w części I arkusza albo lekturą, do której odwołujesz się w wypracowaniu (przyjaźń, odwaga, dojrzewanie, służba).

Kolejność wydarzeń: 24 kroków po rozdziałach

Kroki w kolejności, w jakiej opowiada je książka, z tytułem rozdziału (rozdziały nie mają numerów). Gdy na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.

  1. 1
    „Słoneczne dni”

    Poznajemy Buki — zespół harcerzy z 23 drużyny przy gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. Wodzem Buków jest Zeus, czyli profesor geografii Leszek Domański. Należą do nich Alek, Rudy i Zośka.

  2. 2
    „Słoneczne dni”

    Klasa zdaje maturę: osiemnastoletni Rudy jako prymus, dziewiętnastoletni Alek jako średniak. Na początku czerwca 1939 roku Buki jadą z Zeusem na dziesięciodniową wycieczkę w Beskid Śląski i na Równicy rozmawiają o przyszłości.

  3. 3
    „W burzy i we mgle”

    6 września 1939 roku Zeus wyprowadza warszawskich harcerzy na wschód. Pod Dębem Wielkim Alek zatrzymuje ciężarówkę i każe szoferowi wieźć rannych ze zbombardowanego pociągu. We Włodawie Zeus zarządza powrót do Warszawy.

  4. 4
    „W burzy i we mgle”

    Gestapo aresztuje ojca Alka. Alek postanawia nie jeść słodyczy, dopóki ojciec jest więziony. W czerwcu 1940 roku ojciec zostaje rozstrzelany w Palmirach.

  5. 5
    „W burzy i we mgle”

    15 października 1939 roku Zośka przynosi pierwszy numer „Polski Ludowej”. Buki działają w PLAN-ie: naklejają kpiące karteczki na odezwę Franka, w grudniu gazują luksusowy lokal „Adria”. Odchodzą miesiąc przed rozbiciem PLAN-u przez gestapo.

  6. 6
    „W burzy i we mgle”

    Zimą Buki szklą okna. Potem Rudy daje korepetycje, Alek jeździ z Małym rikszą, a jako drwal razem z Jędrkiem znajduje w lesie zakopaną broń i przez kilka miesięcy ją konserwuje. Zośka prowadzi w domu „fabrykę” marmolady.

  7. 7
    „W burzy i we mgle”

    Od marca do czerwca 1940 roku Buki roznoszą grypsy w komórce więziennej, którą dowodzi Zośka; ich przełożonym jest pan Janek. Potem uczą się na kompletach i w Szkole Wawelberga. W marcu 1941 roku trafiają do Wawra, organizacji małego sabotażu. Zeus wyjechał wcześniej do Wilna i ślad po nim zaginął.

  8. 8
    „W służbie Małego Sabotażu”

    Alek jednego ranka wybija cztery szyby fotografom, którzy wystawiali zdjęcia niemieckich żołnierzy. Rudy na ulicy Rakowieckiej pisze hasło „Tylko świnie siedzą w kinie” i rysuje dwie świnie w krzesłach.

  9. 9
    „W służbie Małego Sabotażu”

    Rudy i Alek tak długo nękają restauratora Paprockiego, aż wywiesza ogłoszenie, że nie pośredniczy już w prenumeracie „Der Sturmer”. Zośka i Rudy wrzucają probówkę z gazem do niemieckiego sklepu Wohlfartha na Nowym Świecie. Alek zrywa ogromną flagę z gmachu PKO, a Rudy trzy flagi z Zachęty.

  10. 10
    „W służbie Małego Sabotażu”

    Na 3 Maja Alek i Rudy wieszają biało-czerwone chorągiewki, każdy swoim sposobem: Alek zarzuca je na druty tramwajowe, Rudy przywiązuje je do spuszczonych latarń. Na 11 listopada malują czarną farbą hasło „Polska zwycięży!”.

  11. 11
    „W służbie Małego Sabotażu”

    Jacek Tabęcki, przyjaciel Zośki, zostaje aresztowany za zdzieranie niemieckich afiszy, nie próbuje uciec z dorożki i trafia do Oświęcimia. Grupa postanawia, że nikt już nie będzie bierny: Jędrek i Marian wyrywają się czterem policjantom w mieszkaniu Irki Kowalskiej.

  12. 12
    „W służbie Małego Sabotażu”

    11 lutego 1942 roku o szóstej rano Alek odkręca cztery śruby i zdejmuje niemiecką płytę z pomnika Mikołaja Kopernika. W odwecie Niemcy rozbierają pomnik Kilińskiego. Alek musi wyjechać z Warszawy, a Wawer nadaje mu pseudonim Kopernicki.

  13. 13
    „W służbie Małego Sabotażu”

    Wawer rozpowszechnia znak kotwicy Polski Walczącej. Zośka organizuje tę akcję (dostaje za to pseudonim Kotwicki), Rudy robi stemple i „wieczne pióro” do malowania. Rudy maluje kotwicę na pomniku lotnika na placu Unii Lubelskiej.

  14. 14
    „W służbie Małego Sabotażu”

    12 września 1942 roku odbywają się ćwiczenia hufca Mokotów Górny, którego komendantem jest Zośka. Rudy odczytuje rozkaz podpisany T. Kotwicki.

  15. 15
    „Dywersja”

    W listopadzie 1942 roku Zośka, Alek i Rudy przechodzą do Grup Szturmowych. W sylwestrową noc 1942/1943 Zośka i Rudy wysadzają pociąg z niemieckim sprzętem w okolicy Kraśnika; Alka nie wybrano do tej akcji.

  16. 16
    „Dywersja”

    17 stycznia 1943 roku, w czasie wielkiej łapanki, Alek wyskakuje z jadącej ciężarówki na rogu Miodowej i Krakowskiego Przedmieścia, a Rudy zjeżdża na sznurze z drugiego piętra. W lutym, przy ewakuacji mieszkania na Brackiej, Rudy zostaje ranny w udo.

  17. 17
    „Pod Arsenałem”

    23 marca 1943 roku o 4.30 gestapo aresztuje Rudego i jego ojca. Rudy jest bity na Pawiaku i w alei Szucha, ale nikogo nie wydaje. Pierwsza próba odbicia zostaje odwołana tuż przed przejazdem więźniarki.

  18. 18
    „Pod Arsenałem”

    W piątek około godziny siedemnastej, przy skrzyżowaniu Bielańskiej i Długiej, oddział Zośki pod dowództwem Orszy atakuje więźniarkę i odbija Rudego oraz innych więźniów. Alek zostaje ranny w brzuch przy Arbeitsamcie na Długiej.

  19. 19
    „Pod Arsenałem”

    Alek i Rudy umierają tego samego dnia. W odwecie, na rozkaz Kierownictwa Walki Konspiracyjnej, giną gestapowcy odpowiedzialni za śledztwo Rudego: Schultz (w dzień imienin Rudego) i Lange (22 maja).

  20. 20
    „Celestynów”

    Zośka po śmierci przyjaciół jest załamany. Wyjeżdża z ojcem i siostrą Hanią na wieś i pisze wspomnienia o Rudym. Po powrocie odczytuje rozkaz z odznaczeniami: Alek dostaje pośmiertnie Virtuti Militari, Rudy i Zośka — Krzyże Walecznych.

  21. 21
    „Celestynów”

    W nocy z 19 na 20 maja 1943 roku Zośka prowadzi pierwszą samodzielną akcję: na stacji Celestynów jego oddział zatrzymuje pociąg z więźniarką i uwalnia 49 więźniów wiezionych z Majdanka do Oświęcimia.

  22. 22
    „Wielka gra”

    Wyprawa pod Czarnocin kończy się źle: most zostaje uszkodzony tylko częściowo, a w drodze powrotnej żandarmi zabijają Andrzeja Zawadowskiego i Felka Pendelskiego. Maciek ucieka. Wcześniej, w pościgu na Bielanach, zginął Oracz.

  23. 23
    „Wielka gra”

    Zośka zostaje zatrzymany na Powiślu z różami, w których ukrył kartkę z danymi do fałszywego dokumentu. Na Szucha połyka kartkę. Po tygodniu wychodzi z więzienia dzięki staraniom Wesołego.

  24. 24
    „Wielka gra”

    20 sierpnia 1943 roku oddział atakuje posterunek żandarmerii w Sieczychach pod Wyszkowem. Akcja się udaje, ale Zośka dostaje strzał z okna i ginie jako jedyny ranny z polskiego oddziału. Narrator przerywa opowieść.

Kto jest kim

Zośka (Tadeusz Zawadzki) Przywódca Buków, urodzony organizator: planuje każdą akcję i przewiduje zagrożenia. Przezwisko dostał od kolegów przez dziewczęcą urodę. Jest karny wbrew sobie: gdy przychodzi rozkaz odwołania pierwszej próby odbicia Rudego, zdejmuje ludzi z posterunków. W książce ma też pseudonimy Kotwicki i Kajman.
Rudy (Jan Bytnar) Najbliższy przyjaciel Zośki. Z natury intelektualista i prymus, a w Małym Sabotażu wynalazca: stemple z kotwicą, „wieczne pióro”, jajka z farbą. Odwaga nie przychodzi mu łatwo — przy każdej robocie musi się przezwyciężać, a mimo to maluje kotwicę na pomniku lotnika w pełnym świetle latarń.
Alek (Aleksy Dawidowski) Wysoki, zawsze uśmiechnięty, najlepszy narciarz Buków; koledzy nazywają go Glizdą. Odważny z natury — już we wrześniu 1939 roku zatrzymuje ciężarówkę dla rannych. Długo męczy go pytanie, czy wolno zabić człowieka, nawet wroga.
Zeus (Leszek Domański) Wódz Buków i ich nauczyciel geografii, starszy od uczniów tylko o osiem lat. Mówi z nimi na ty i kończy lekcje na ulicy. Wyjechał z rozkazu do Wilna i zaginął.
Orsza Komendant warszawskiej chorągwi Szarych Szeregów. To on, a nie Zośka, dowodzi całą akcją pod Arsenałem: daje gwizdkiem sygnał do ataku.
Wesoły Kolega Zośki, akwizytor „Wedla”. Chodzi z cukierkami po gmachu gestapo w alei Szucha i zbiera tam wiadomości: podaje, kiedy wiozą Rudego, a później pomaga wydostać Zośkę z więzienia.
Czarny Jaś Jeden z Buków. Na prośbę umierającego Rudego mówi „Testament” Słowackiego — z tego wiersza pochodzi tytuł książki.
Jędrek Przyjaciel Alka z czasów pracy drwala, niski, mniej więcej półtora metra wzrostu. Razem z Alkiem konserwuje znalezioną broń. Otoczony przez policjantów, odpycha jednego z nich i ucieka.
Basia Narzeczona Alka, cztery lata od niego młodsza, rozważna i spokojna. Gdy Alek z radością pokazuje jej wymarzoną skórzaną kurtkę, mówi mu, że jest dziecinny.
Hania Siostra Zośki, o dwa lata starsza. Na wsi rozmawia z nim o śmierci Rudego i Alka; to jej Zośka mówi, że ich gromada jest jak las.
Ojciec Zośki Profesor. Namawia syna do spisania wspomnień o Rudym, a w rozmowach z młodymi ostrzega przed pychą i przekonaniem, że są jakąś elitą.
Pan Janek Przełożony Buków w komórce więziennej, potem organizator samokształcenia i tajnych kompletów. Idzie z Zośką przez Powiśle, gdy patrol zatrzymuje go z różami.
Maciek Najodważniejszy w nowym oddziale, podobny do Alka. Prowadzi atak na więźniarkę w Celestynowie i jako jedyny z trójki ocala pod Czarnocinem.
Andrzej Morro Młodszy kolega, który przyszedł z organizacji PET. Wyróżnia się dokładnością; Zośka widzi w nim coś z Rudego. W Sieczychach dowodzi oddziałem, a Zośka ma iść jako obserwator.
Jacek Tabęcki Pierwszy prawdziwy przyjaciel Zośki. Aresztowany za zrywanie afiszy, pozwala się odwieźć dorożką na Pawiak i trafia do Oświęcimia; jego bierność staje się przestrogą dla całej grupy.
Felek Pendelski Hufcowy Grup Szturmowych. Po akcji pod Czarnocinem, ranny w policzek i szyję, strzela do żandarmów do końca i przed śmiercią niszczy swoje dokumenty.

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

Każdy cytat to dosłowny fragment utworu (wydanie oparte na wydaniu z 1978 roku, z przypisami wydawcy). Możesz go użyć w odpowiedzi albo w wypracowaniu.

„W burzy i we mgle”

Aresztowanie ojca Alka

Po godzinie policyjnej do mieszkania wchodzą policjanci z volksdeutschem. Cywil przykłada Alkowi pistolet do brzucha i żąda, żeby powiedział, gdzie są ukryte pieniądze.

Strzelaj pan - powiedział wolno, patrząc w oczy szpicla.
Alek do gestapowca w cywilu

Dlaczego o to pytają: To pierwszy akt oporu Alka; narrator nazywa tę odpowiedź wypowiedzeniem jego prywatnej wojny Niemcom. Pytania dotyczą tego, dlaczego Alek tak szybko poszedł do konspiracji.

„W służbie Małego Sabotażu”

Spokojnie, panowie

Buki nerwowo piszą hasła na murze fabryki. Zjawia się stróż i kpiąco prosi, żeby pisali spokojnie i nie tak ostro. Od tej pory to zdanie jest dewizą grupy, a Zośka powtarza swoją zasadę.

W służbie potrzebny jest spokój, opanowanie, trzeźwa ocena, jasny umysł i pogoda ducha.
Zośka

Dlaczego o to pytają: Na tej scenie opiera się charakterystyka Zośki jako dowódcy i teza, że mały sabotaż był szkołą charakteru.

„W służbie Małego Sabotażu”

Tablica z pomnika Kopernika

Alek zdejmuje niemiecką płytę z pomnika, przeciąga ją po śniegu w stronę ulicy Obożnej i zakopuje w zaspie. Gdy Niemcy w odwecie wywożą pomnik Kilińskiego, Alek idzie za lorą do Muzeum Narodowego i maluje na jego murze napis.

Ludu Warszawy - jam tu! Jan Kiliński
napis Alka na murze muzeum

Dlaczego o to pytają: To najczęściej przypisywany niewłaściwemu bohaterowi czyn z książki. Tablicę zdjął Alek, nie Zośka ani Rudy.

„W służbie Małego Sabotażu”

Kotwica na pomniku lotnika

Rudy chce malować kotwicę po ciemku, więc koledzy gaszą lampy na placu Unii Lubelskiej. Nadchodzi jednak latarnik i wszystko zapala. Za kwadrans dziesiąta, przed godziną policyjną, Rudy idzie do pomnika w pełnym świetle i maluje kotwicę. Zośka w drodze do domu nazywa go wariatem.

Dlaczego o to pytają: Pokazuje przemianę Rudego z nieśmiałego intelektualisty w odważnego żołnierza. Zadania każą porównać jego odwagę z odwagą Alka, który był odważny z natury.

„Pod Arsenałem”

Odbicie Rudego

Butelki z benzyną zapalają szoferkę więźniarki. Gdy dobrze ukryty gestapowiec blokuje atak, Zośka z okrzykiem „Naprzód!” biegnie wprost na niego. Z wozu wybiega dwudziestu pięciu więźniów, dopiero potem na czworakach wypełza skatowany Rudy. W samochodzie ściska rękę Zośki.

Tadeusz, ach Tadeusz, gdybyś wiedział...
Rudy do Zośki

Dlaczego o to pytają: Pytania o cel akcji (odbicie więźnia, nie zdobycie broni) i o role: dowodzi Orsza, akcję przeprowadza oddział Zośki, Alek zostaje śmiertelnie ranny w czasie odwrotu.

„Pod Arsenałem”

Dwie śmierci

Alek po operacji jest pogodny i dopytuje o Rudego; o jego stanie nikt mu nie mówi. Rudy na Mokotowie cierpi, a Zośka nie odchodzi od jego łóżka. Rudy prosi o wiersz Słowackiego, Czarny Jaś mówi „Testament”. Obaj umierają tego samego dnia.

Dlaczego o to pytają: Narrator pokazuje, że przyjaciele przyjęli śmierć Alka jak zwykły żołnierski los, a śmierci Rudego nie potrafili wybaczyć. Z tej sceny pochodzi też tytuł książki.

„Celestynów”

Rozmowa z Hanią nad rzeką

Hania pyta, co będzie z gromadą po stracie najlepszych. Zośka wylicza młodszych kolegów, którzy szybko dorastają: Grubego, Długiego, Morro, Maćka, Pająka.

To i tamto drzewo pada pod siekierą, a tymczasem cały las rośnie
Zośka do Hani

Dlaczego o to pytają: To klucz do sensu książki: walka nie kończy się ze śmiercią bohaterów, bo ich miejsce zajmują następni. Przydaje się w wypracowaniu o przyjaźni i odpowiedzialności.

„Celestynów”

Akcja w Celestynowie

Pociąg przyjeżdża kilka godzin spóźniony, a czterysta metrów dalej stoi pociąg z żołnierzami Wehrmachtu. Maciek wpada na gestapowca wyskakującego z więźniarki i walka zaczyna się chaotycznie. Zośka przełamuje kryzys, drzwi rozbija łom. Żaden z 49 uwolnionych nie ucierpiał.

Dlaczego o to pytają: To pierwsza samodzielna akcja Zośki. Zadania każą porównać ją z Arsenałem i pokazać, jak Zośka dojrzał jako dowódca.

„Wielka gra”

Sieczychy i zakończenie

Zośka biegnie pierwszy do drzwi posterunku i dostaje strzał w pierś. Umierając, widzi przed sobą Rudego. Narrator mówi, że zdobycie posterunku było jednym z najpiękniejszych zwycięstw Zośki, i kończy opowieść słowami o Braterstwie i Służbie.

Walka trwa. Trzeba przerwać tę opowieść.
narrator

Dlaczego o to pytają: Częste pytanie o to, jak kończy się książka. Zakończenie jest otwarte: opowieść się urywa, a walka toczy się dalej.

Liczby i szczegóły, które trzeba pamiętać

23

Numer drużyny harcerskiej przy gimnazjum Batorego. Cyfrę 23 w trójkącie ma też oznaka Buków zaprojektowana przez Rudego.

4 szyby

Tyle szyb fotografów z niemieckimi zdjęciami wybił Alek jednego ranka; dwie ostatnie przy hałasie przejeżdżających tramwajów.

Ponad 80 żółwi

Tyle rysunków żółwia (znaku powolnej pracy dla okupanta) narysował Rudy jednego wieczoru.

11 lutego 1942

Dzień zdjęcia tablicy z pomnika Kopernika — tydzień przed zaplanowanym 19 lutego, dniem urodzin Kopernika.

17 stycznia 1943

Wielka łapanka: ponad 5000 kobiet i mężczyzn wywiezionych do Majdanka. Alek i Rudy uciekają.

23 marca 1943

O 4.30 rano gestapo zabiera Rudego i jego ojca na Pawiak. Wcześniej aresztowano Heńka, a w znalezionych notatkach był tylko jeden adres: Rudego.

25 więźniów

Tylu uwolnionych wybiega z więźniarki pod Arsenałem, zanim wypełza z niej Rudy.

30 marca 1943

Według „Uwag” autora w tym dniu umierają Rudy i Alek.

49 więźniów, 40 minut

Tylu ludzi uwolniono w Celestynowie i tyle trwała cała akcja przy pociągu.

20 sierpnia 1943

Atak na posterunek żandarmerii w Sieczychach i śmierć Zośki.

Jak wyglądają pytania: 103 zadań z „Kamieni na szaniec” w bazie

W bazie jest 18 zadań do tej lektury: 5 zamkniętych jednokrotnego wyboru, 5 typu prawda/fałsz, 3 na dobieranie i 5 otwartych. Poniżej dosłowne polecenia z bazy, bez odpowiedzi.

Zadania zamknięte

Jedna poprawna odpowiedź z czterech. Najczęściej pytają o to, kto co zrobił i jaki był cel akcji.

  • •Który z bohaterów „Kamieni na szaniec” zdjął niemiecką tablicę z pomnika Mikołaja Kopernika w Warszawie?
  • •Co było celem akcji pod Arsenałem, opisanej w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego?
  • •Jakim pseudonimem konspiracyjnym posługiwał się Jan Bytnar, jeden z bohaterów „Kamieni na szaniec”?
  • •Jaki pseudonim konspiracyjny nosił Tadeusz Zawadzki, jeden z głównych bohaterów „Kamieni na szaniec”, którego oddział odbił Rudego w akcji pod Arsenałem?
  • •Do jakiej organizacji konspiracyjnej należeli główni bohaterowie „Kamieni na szaniec” - Alek, Rudy i Zośka?

Prawda czy fałsz i dobieranie

Ocena dwóch stwierdzeń i łączenie bohaterów z ich czynami. Punkt zwykle tylko za komplet.

  • •Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego.
  • •Dopasuj bohaterów „Kamieni na szaniec” oraz nazwę organizacji do właściwych opisów.
  • •Dopasuj bohatera „Kamieni na szaniec” do wydarzenia z nim związanego.
  • •Dopasuj bohaterów „Kamieni na szaniec” do wydarzeń związanych z akcją pod Arsenałem.

Zadania otwarte

Krótka odpowiedź na 2 punkty: wyjaśnienie albo argument z konkretnym wydarzeniem z książki.

  • •Wyjaśnij, na czym polegała akcja pod Arsenałem opisana w „Kamieniach na szaniec”, i jaki był jej cel.
  • •Sformułuj argument do tezy: prawdziwą przyjaźń poznaje się w trudnych chwilach. W uzasadnieniu odwołaj się do „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego.
  • •Wyjaśnij, jak wojna i okupacja wpłynęły na losy głównych bohaterów „Kamieni na szaniec” – Alka, Rudego i Zośki. Podaj, jak zakończyło się życie każdego z nich.
  • •Wyjaśnij, jakimi wartościami kierowali się Alek, Rudy i Zośka w swojej działalności konspiracyjnej opisanej w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego.
Rozpocznij sesję z „Kamieni na szaniec” →

Pytania losowane z bazy tej lektury, odpowiedzi otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.

Sprawdzian z „Kamienie na szaniec” z odpowiedziami: 5 pytań bez konta →

Poćwicz od razu

Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.

Przykładowe zadania z bazy

W tym dziale mamy 103 zadania. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.

🪨 Kamienie na szaniec ⚖ Prawda / Fałsz ⚫⚪⚪⚪⚪ Łatwe E8 2 pkt

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń dotyczących „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego.

Akcja powieści rozgrywa się głównie na Śląsku w czasie powstań śląskich.

F ✓

Autor oparł powieść na autentycznych losach harcerzy Szarych Szeregów.

F ✓
🪨 Kamienie na szaniec ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI E8 2 pkt

Podaj dwa przykłady działań konspiracyjnych podejmowanych przez bohaterów „Kamieni na szaniec”.

🪨 Kamienie na szaniec ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie 🤖 Ocena AI E8 2 pkt

Wyjaśnij, jakie wartości były najważniejsze dla bohaterów „Kamieni na szaniec” w czasie okupacji.

🪨 Kamienie na szaniec ⎽ Luki ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI E8 1 pkt
Zośka wrócił z więzienia(1) ostrzyżony i wymizerowany. Przyjaciele(2) którzy bardzo się o niego martwili(3) udzielili mu kilkutygodniowego urlopu. Zośka częściej przebywał w domu(4) bo chciał okazać więcej serdeczności ojcu i siostrze.

✓ Poprawne odpowiedzi pokazane w zielonych ramkach

Ten dział omawia rozdział 4 „Proza z listy lektur” (s. 53–74) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 4 →

Zobacz, jak wygląda nauka w Quizie

Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.

Pozostałe działy z języka polskiego