Sprawdzian z „Latarnika” z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen
Henryk Sienkiewicz, „Latarnik” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania
Historia starego polskiego tułacza, który po latach wędrówki po świecie znajduje spokój w latarni morskiej i traci go przez jedną noc z książką. Najkrótsza lektura o tęsknocie za ojczyzną — i najwygodniejszy przykład do wypracowania o sile literatury.
„Latarnik” Henryka Sienkiewicza to nowela, czyli krótki utwór prozatorski o jednym wątku, niewielkiej liczbie bohaterów i wyraźnym punkcie kulminacyjnym. Akcja toczy się w XIX wieku w Aspinwall — portowym mieście w Panamie, które dziś nazywa się Colón — a właściwie na skalistej wysepce z latarnią morską niedaleko portu. Bohaterem jest Skawiński, stary Polak, uczestnik powstania listopadowego i późniejszy emigrant, który po przegranej walce tułał się przez kilkadziesiąt lat po świecie. Narrator jest trzecioosobowy i wszechwiedzący, a przeszłość bohatera poznajemy z retrospekcji, czyli wspomnień wplecionych w opowiadanie. Na egzaminie ósmoklasisty ta lektura przydaje się jako odwołanie w wypracowaniu o tęsknocie, marzeniach albo o tym, co potrafi zmienić książka; fragment noweli może też trafić do części I jako tekst literacki. Uczniom najtrudniej przychodzi dokładne wskazanie, dlaczego Skawiński stracił posadę, i rozpoznanie cech gatunku.
Skawiński — samotny, około siedemdziesięcioletni Polak, dawny żołnierz, bohater całej noweli. Izaak Falconbridge — konsul Stanów Zjednoczonych rezydujący w Panamie, który przyjmuje go do pracy, a potem zwalnia. Poza nimi właściwie nikt nie liczy się w fabule, bo mała liczba postaci to cecha gatunku.
XIX wiek, Aspinwall w Panamie (dziś Colón), a dokładniej latarnia morska na skale przy wejściu do portu. Żywność i wodę dowożono latarnikowi łodzią raz na dzień, a ze skały mógł zejść tylko w niedzielę. Akcja jest zwarta: od dnia, w którym Skawiński obejmuje posadę, przez tygodnie spokoju, do poranka, w którym ją traci, i wyjazdu kilka dni później.
Walczył w powstaniu listopadowym, potem w Hiszpanii, na Węgrzech i w wojnie secesyjnej po stronie Północy. Później imał się różnych zajęć na kilku kontynentach i żadne nie dało mu trwałego oparcia — uchodził za człowieka, któremu nic się nie wiedzie. Posady latarnika szuka jako przystani na starość.
Obowiązki są proste: w dzień wywieszać kolorowe flagi według wskazań barometru, wieczorem zapalić światło, dbać o soczewki i o porządek. Skawiński pierwszy raz od lat czuje się bezpieczny, przywiązuje się do skały i do morza. Konsul uprzedza go tylko, że na wieżę trzeba wchodzić kilka razy dziennie i że za każde uchybienie grozi dymisja. Praca jest samotna — bohater właśnie tego szuka.
Skawiński przekazał część swojej pensji polskiemu towarzystwu w Nowym Jorku, a ono odesłało mu paczkę z polskimi książkami. Wśród nich był „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza. Lektura poematu przenosi starca myślami do kraju, którego nie widział od młodości — to punkt kulminacyjny noweli i jej przełom.
Jeden wątek, kilka postaci, zwarta kompozycja, wyraźny punkt kulminacyjny i pointa w zakończeniu. Motyw przewodni, zwany „sokołem”, to książka: pojawia się w środku utworu, wywołuje przełom i wraca na końcu, gdy zwolniony Skawiński rusza dalej w świat, niosąc ją przy sobie.
Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tej lektury.
Odpowiedź musi łączyć trzy elementy: książkę, ciemną latarnię i wypadek. Sama starość albo sen to odpowiedź niepełna.
Skawiński jest zupełnie sam, nie ma z krajem żadnego kontaktu. Rozpoznanie nadawcy przesyłki bywa osobnym zadaniem zamkniętym, więc ten szczegół trzeba mieć w głowie dokładnie.
Powrót do ojczyzny zostaje marzeniem — bohater dostał ją tylko w słowach poematu. Jeśli w wypracowaniu napiszesz o powrocie, psujesz całą wymowę utworu i popełniasz błąd rzeczowy.
„Latarnik” jest szkolnym wzorem noweli. Opowiadanie może mieć wątki poboczne i swobodną budowę, a nowela prowadzi prosto do jednego przełomu.
Gdzie znajdowała się latarnia morska, w której pracował Skawiński? A. w Nowym Jorku B. w Aspinwall w Panamie C. w Gdańsku D. w Hawanie
Odpowiedź to Aspinwall. Zaznacz jedną literę wyraźnie — przekreślenia muszą być jednoznaczne, inaczej odpowiedź nie zostanie uznana.
Oceń, czy zdania są prawdziwe. 1. Skawiński brał udział w powstaniu listopadowym. 2. Skawiński dostał paczkę z książkami od swojej siostry.
Pierwsze zdanie prawdziwe, drugie fałszywe — książki przysłało polskie towarzystwo z Nowego Jorku. Odpowiedz na oba podpunkty.
Dopasuj postacie i miejsce do opisów: A. Skawiński, B. Izaak Falconbridge, C. Aspinwall — 1. konsul, który przyjmuje bohatera do pracy i później go zwalnia, 2. port w Panamie, obok którego stoi latarnia, 3. stary żołnierz i tułacz szukający spokoju.
Poprawnie: A–3, B–1, C–2. Sprawdź, czy każdej literze przypisałeś dokładnie jedną cyfrę — podwójne dopasowanie unieważnia odpowiedź.
Wyjaśnij, dlaczego lektura „Pana Tadeusza” tak mocno poruszyła Skawińskiego. W odpowiedzi odwołaj się do jego losów.
Musisz połączyć dwie rzeczy: wieloletnią tułaczkę i tęsknotę bohatera za krajem, którego nie widział od młodości, oraz to, że poemat przywołał mu obraz utraconej ojczyzny. Sama informacja, że się wzruszył, to za mało.
Napisz rozprawkę, w której udowodnisz, że książka potrafi zmienić czyjeś życie. W argumentacji odwołaj się do „Latarnika” Henryka Sienkiewicza oraz do innego utworu literackiego.
Potrzebujesz tezy, co najmniej dwóch argumentów z przykładami z utworu, odwołania do drugiego tekstu i zakończenia. Praca nie może być krótsza niż 200 wyrazów.
O starym Polaku Skawińskim, który po powstaniu listopadowym przez kilkadziesiąt lat tułał się po świecie i nigdzie nie znalazł miejsca dla siebie. Na starość dostaje posadę latarnika w Aspinwall w Panamie i wreszcie czuje spokój. Kiedy przychodzi do niego paczka z polskimi książkami, zaczytuje się w „Panu Tadeuszu”, zapomina zapalić latarnię i traci pracę.
Bo wieczorem, pochłonięty lekturą „Pana Tadeusza”, nie zapalił światła w latarni. Bez niego łódź z San-Geromo rozbiła się na mieliźnie, a latarnik stracił posadę. Bohater znów rusza w drogę jako tułacz, ale zabiera ze sobą otrzymaną książkę.
Tak, to jedna z lektur obowiązkowych. Fragment może być tekstem literackim w części I, a cała nowela — odwołaniem w wypracowaniu. Egzamin z polskiego trwa 150 minut i daje 45 punktów: 25 za zadania do dwóch tekstów i 20 za wypracowanie liczące co najmniej 200 wyrazów.
Bo ma jeden wątek, kilku bohaterów, zwartą budowę i jeden wyraźny punkt kulminacyjny, po którym następuje pointa. „Sokół” to motyw przewodni noweli — przedmiot, wokół którego skupia się akcja. Tutaj jest nim książka: nadana pocztą, przynosi przełom i zostaje z bohaterem na końcu.
„Latarnik” jest krótki, więc sprawdzian pyta o szczegóły: skąd był Skawiński, co pokazał konsulowi jako świadectwa, kto przysłał mu książki, o której zaczął czytać i co się stało, gdy nie zapalił latarni. Poniżej wszystkie te fakty z tekstu, po kolei, z cytatami z wydania Wolnych Lektur.
Części I–III według wydania Wolnych Lektur (pierwsza część nie ma numeru, dwie następne są oznaczone II i III). Gdy na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
W czasie burzy znika latarnik z Aspinwall — prawdopodobnie zmyła go fala. Konsul Stanów Zjednoczonych w Panamie, Izaak Falconbridge, musi w ciągu dwunastu godzin znaleźć następcę.
Jeszcze tego samego dnia zgłasza się starzec, lat siedemdziesiąt albo więcej, o postawie żołnierza. Na pytanie, skąd jest, odpowiada: jestem Polak.
Jako świadectwa pokazuje cztery krzyże zawinięte w strzęp starej chorągwi i papier z wojny w Stanach. Konsul czyta nazwisko: Skawiński.
Konsul uważa go za zbyt starego. Skawiński błaga o posadę, porównując się do statku, który musi wejść do portu. Falconbridge przyjmuje go i ostrzega: za każde uchybienie dymisja.
Tego samego wieczoru latarnia świeci. Skawiński stoi na balkonie i czuje się jak okręt, który po burzach zawinął do portu.
Wspomnienia: kopacz złota w Australii, poszukiwacz diamentów w Afryce, farma w Kalifornii zniszczona suszą, rozbita tratwa na Amazonce, spalona kuźnia w Helenie, niewola u Indian, dwa rozbite statki, okradziona fabryka cygar w Hawanie.
Ludzie mówią, że nie ma szczęścia. On sam wierzy, że ściga go mściwa ręka, i wskazuje na Gwiazdę Polarną. Mimo to nie traci nadziei, a na Kubie oddaje chorym całą swoją chininę.
Nocą zaczyna się burza. Skawiński schodzi do izby, gdzie jest cicho, i zasypia przy tykaniu zegara.
Mijają dni i tygodnie. Skawiński wstaje o świcie, czyści soczewki, godzinami patrzy na morze, żagle i parowiec z Nowego Jorku. Karmi mewy, zbiera muszle, łowi ryby.
W niedzielę rano płynie na mszę w granatowej kapocie z krzyżami na piersi. Kreole mówią, że mają porządnego latarnika. Czyta gazety i szuka w nich wiadomości z Europy.
Z czasem przestaje bywać w mieście i czytać gazety. Zapomina o świecie poza wysepką i żyje jak we śnie, w wielkim spokoju.
Z łodzią z zapasami przychodzi paczka zaadresowana do Skawińskiego. W środku są polskie książki: przysłało je polskie Towarzystwo w Nowym Jorku, któremu dawno wysłał połowę miesięcznej pensji.
O piątej po południu otwiera tomik wierszy wielkiego poety i czyta na głos inwokację. Przy modlitwie do Panny Świętej wybucha płaczem i pada na piasek.
Budzą go mewy. Oddaje im całą swoją żywność i czyta dalej, aż zmierzch zaciera litery. Zasypia oparty o skałę.
We śnie widzi rodzinną wieś: chałupy, groblę, młyn, dwa stawy. Znów jest młodym ułanem na warcie przed bitwą. Latarnia tej nocy nie świeci.
Budzi go Johns, strażnik portowy. Łódź z San-Geromo rozbiła się na mieliźnie; nikt nie utonął. Skawiński ma jechać do konsulatu i traci posadę.
Kilka dni później stary płynie statkiem z Aspinwall do Nowego Jorku, znów jako tułacz. Na piersi ma swoją książkę i przyciska ją ręką.
| Skawiński | Stary Polak, lat siedemdziesiąt albo więcej, żołnierz i tułacz. Walczył w roku trzydziestym, w Hiszpanii, w legii francuskiej, na Węgrzech i w wojnie w Stanach przeciw południowcom. Sumienny i uczciwy, ale całe życie prześladuje go pech. |
|---|---|
| Izaak Falconbridge | Konsul Stanów Zjednoczonych w Panamie. Ma dobre, proste serce: wzruszony prośbą starca przyjmuje go na posadę, choć uważa, że jest za stary. Pożycza mu nowojorski dziennik „Herald”. |
| Johns | Strażnik portowy. Przypływa łodzią z zapasami, lubi rozmawiać o polityce. To on budzi Skawińskiego i oznajmia, że latarnia nie świeciła i że łódź rozbiła się na mieliźnie. |
| Poprzedni latarnik | Znika bez wieści w czasie burzy. Przypuszczano, że zmyła go fala. Przez jego zniknięcie potrzebny jest nowy latarnik — w ciągu dwunastu godzin. |
| Polskie Towarzystwo w Nowym Jorku | Organizacja, o której Skawiński przeczytał w gazecie i której wysłał połowę pensji. W podziękowaniu przysyła mu paczkę polskich książek. |
| Wielki poeta | Autor tomu, który czyta Skawiński. Jego imienia narrator nie podaje, ale cytowane wersy to początek „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Skawiński czytał jego utwory w Paryżu po roku trzydziestym. |
| Mewy | Jedyni towarzysze latarnika. Karmi je resztkami jedzenia i chodzi między nimi jak pastuch między owcami. To one budzą go po wybuchu płaczu nad książką. |
Każdy cytat to dosłowny fragment utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi albo w wypracowaniu.
Konsul pyta o świadectwa uczciwej służby. Stary wyjmuje spłowiały jedwabny szmat, podobny do strzępu chorągwi, i rozwija go.
Oto są świadectwa. Ten krzyż dostałem w roku trzydziestym.
Dlaczego o to pytają: Z tej sceny wynika, kim był Skawiński: żołnierzem, który walczył w wielu krajach. Rok trzydziesty to trop powstania listopadowego.
Gdy konsul mówi, że kandydat jest za stary, Skawiński prosi wzruszonym głosem. Chce wreszcie powiedzieć sobie, że to jego port.
Jak mi Bóg miły, jestem jak statek, który jeśli nie wejdzie do portu, to zatonie…
Dlaczego o to pytają: Porównanie do statku i portu wraca w noweli kilka razy. Pytania dotyczą tego, czego bohater szuka: spokoju po latach tułaczki.
Skawiński patrzy z wieży na morze i pierwszy raz od dawna czuje się bezpieczny. Narrator rozwija jego porównanie.
Był on naprawdę jak okręt, któremu burza łamała maszty, rwała liny, żagle, którym rzucała od chmur na dno morza, w który biła falą, pluła pianą — a który jednak zawinął do portu.
Dlaczego o to pytają: To dobry przykład porównania do zadania o środkach stylistycznych. Zaraz po nim zaczyna się retrospekcja z życiorysem bohatera.
Latarnik schodzi z wieży tylko w niedzielę rano. W kapocie ze srebrnymi guzami i z krzyżami na piersi idzie na mszę.
Porządnego mamy latarnika
Dlaczego o to pytają: Pokazuje, że Skawiński jest sumienny i szanowany. Przydaje się, gdy trzeba pokazać, że utrata posady nie wynikła z lenistwa.
W paczce z płótna żaglowego stary znajduje książki. Ręce zaczynają mu drżeć, zasłania oczy.
zdawało mu się, że śni — książka była polska.
Dlaczego o to pytają: Pytania o to, skąd przyszła paczka (od polskiego Towarzystwa w Nowym Jorku) i dlaczego zrobiła na nim takie wrażenie.
O piątej po południu, w wielkiej ciszy, stary czyta głośno pierwsze wersy. Po chwili głos mu się łamie.
Litwo, ojczyzno moja, ty jesteś jak zdrowie!
Dlaczego o to pytają: Po tych wersach rozpoznajemy, że to „Pan Tadeusz”, choć tytuł w noweli nie pada. To punkt kulminacyjny utworu.
Stary rzuca się na ziemię i płacze. Narrator tłumaczy, że to nie ból, tylko nagle obudzona miłość do kraju.
Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej
Dlaczego o to pytają: Zadanie otwarte o przyczynę wzruszenia wymaga dwóch rzeczy: długiej tułaczki i nagłego kontaktu z polszczyzną. Tu masz obie w jednym zdaniu.
Johns budzi Skawińskiego i mówi mu, co się stało w nocy. Stary blednieje: naprawdę nie zapalił latarni.
Nie zapaliliście latarni. Pójdziecie precz ze służby.
Dlaczego o to pytają: Łańcuch przyczyn i skutków: książka, sen, ciemna latarnia, rozbita łódź, utrata posady. W odpowiedzi trzeba podać go w całości.
W takim czasie konsul musiał znaleźć następcę. Skawiński zgłosił się jeszcze tego samego dnia.
Tyle ma Skawiński, gdy obejmuje posadę. Ma białe włosy, niebieskie oczy i postawę żołnierza.
Tyle krętych schodów prowadzi na szczyt wieży. Latarnik pokonuje je czasem kilka razy dziennie.
Jedyny dzień, w którym latarnik może opuścić wysepkę. Łódź z Aspinwall przywozi mu żywność i wodę raz na dzień.
Za rok trzydziesty, hiszpański z wojny karlistowskiej, z legii francuskiej i z Węgier. Z wojny w Stanach ma tylko papier, bo tam krzyży nie dają.
Rok, w którym Skawiński wyjechał do Ameryki (w noweli: w czterdziestym dziewiątym roku).
Tyle wysłał polskiemu Towarzystwu w Nowym Jorku. W zamian dostał paczkę polskich książek.
Tę godzinę wybijają zegary w Aspinwall, gdy stary otwiera książkę. Czyta do zmierzchu.
Blisko tyle nie widział kraju, gdy czyta inwokację.
Skąd płynęła łódź, która rozbiła się na mieliźnie, gdy latarnia nie świeciła. Nikt nie utonął.
W bazie jest 16 zadań do tej lektury: 8 zamkniętych jednokrotnego wyboru, 1 typu prawda/fałsz, 3 na dobieranie i 4 otwarte. Poniżej dosłowne polecenia z bazy, bez odpowiedzi.
Jedna poprawna odpowiedź z czterech.
Ocena stwierdzeń i łączenie postaci, miejsc oraz etapów życia bohatera z opisami.
Krótka odpowiedź za 2 punkty: przyczyna i skutek albo fakt i jego znaczenie.
Pytania losowane z bazy tej lektury, odpowiedzi otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Sprawdzian z „Latarnik” z odpowiedziami: 5 pytań bez konta →
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 108 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
Luka: b1
Ten dział omawia rozdział 5 „Sienkiewicz, Żeromski, Mrożek” (s. 75–88) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 5 →
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).