Sprawdzian z „Syzyfowych prac” z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen
Stefan Żeromski, „Syzyfowe prace” (fragmenty) — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania
Historia Marcina Borowicza, ucznia gimnazjum w Klerykowie, który najpierw ulega rusyfikacji, a potem odzyskuje poczucie polskości. Warto znać metody rusyfikacji i znaczenie tytułu, a w wypracowaniu lektura przydaje się przy temacie dojrzewania.
To powieść Stefana Żeromskiego, wydana pod koniec XIX wieku pod pseudonimem Maurycy Zych, z wyraźnymi wątkami autobiograficznymi — autor sam chodził do rosyjskiej szkoły. Akcja toczy się w Królestwie Polskim pod panowaniem carskim, w drugiej połowie XIX wieku, już po powstaniu styczniowym. Śledzimy blisko dziesięć lat z życia Marcina Borowicza: od wiejskiej szkółki w Owczarach, przez lata w gimnazjum w Klerykowie, aż po maturę. Narrator prowadzi opowieść w trzeciej osobie i wie o bohaterach wszystko, także to, czego sami o sobie nie rozumieją. Na egzaminie fragment lektury może trafić do części I, a w wypracowaniu przydaje się ona przy tematach o dorastaniu i tożsamości. Kłopot sprawia to, że Marcin nie jest bohaterem heroicznym od pierwszej strony — przez długi czas jest po stronie szkoły, która go rusyfikuje.
Marcin Borowicz to główny bohater, syn Walentego i Heleny, z podupadłej rodziny szlacheckiej. Andrzej Radek pochodzi ze wsi Pajęczyn Dolny, z ubogiej rodziny wiejskiego robotnika. Bernard Zygier trafia do Klerykowa po wydaleniu ze szkoły w Warszawie. Anna Stogowska, zwana Birutą, to niespełniona miłość Marcina.
Powieść realistyczna, narrator trzecioosobowy i wszechwiedzący. Czas akcji: druga połowa XIX wieku w zaborze rosyjskim. Trzy miejsca musisz kojarzyć: Owczary — szkoła elementarna małego Marcina, Kleryków — miasto z gimnazjum, zmyślone, choć wzorowane na Kielcach, oraz Pajęczyn Dolny — wieś Radka.
Nauka wyłącznie po rosyjsku, nawet modlitwa przed lekcją. Polski jako przedmiot nadobowiązkowy, traktowany lekceważąco. Zakaz mówienia po polsku i czytania polskich książek. Historia wykładana tak, by ośmieszyć polską przeszłość. Do tego stały nadzór: rewizje na stancjach, przesłuchania, szpiegowanie uczniów przez wychowawców i donosicieli w klasie.
Na lekcji języka polskiego u nauczyciela Sztettera Bernard Zygier wygłasza z pamięci wiersz Adama Mickiewicza o obronie szańca w powstaniu listopadowym — „Redutę Ordona”. Robi to jawnie, przy całej klasie. Dla Marcina i kolegów to wstrząs, po którym zaczynają potajemnie czytać zakazane polskie książki.
Na początku Marcin jest pilnym uczniem rosyjskiej szkoły: uczy się gorliwie, zachwyca rosyjską kulturą, chce przypodobać się nauczycielom. Matka, bardzo z nim związana, od dawna chora na piersi, umiera latem po jego klasie wstępnej — chłopiec traci najbliższą więź z domem. Dojrzewa przez bunt, gdy zrozumie, że go oszukiwano.
Syzyf z mitu wtaczał głaz na górę, a ten zawsze staczał się w dół — stąd „syzyfowa praca”, czyli trud bez efektu. Tak wygląda w powieści rusyfikacja: mimo lat nacisku młodzież odzyskuje polskość. Tezy do wypracowania: człowiek dojrzewa przez bunt, tożsamości nie da się narzucić.
Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tej lektury.
Trud bez efektu jest po stronie władz carskich: uczniowie ostatecznie odzyskują polskość, więc wysiłek rusyfikatorów idzie na marne.
Marcin uczy się gorliwie po rosyjsku, zachwyca rosyjską kulturą, a nawet wyśmiewa kolegę, który na lekcji upomina się o prawdę o polskiej przeszłości. Zrobienie z niego patrioty od pierwszych stron psuje wypracowanie.
Siła tej sceny bierze się z jawności: polskie słowo pada w szkole, która ma je wykorzeniać. Ważny jest skutek tej lekcji dla Marcina, nie sam wiersz.
Radek jest społecznym przeciwieństwem Marcina: uczył go guwerner dworskich paniczów, Antoni Paluszkiewicz zwany Kawką, a po jego śmierci chłopak utrzymywał się z korepetycji i znosił drwiny zamożniejszych kolegów.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Tytuł powieści Stefana Żeromskiego „Syzyfowe prace” odnosi się przede wszystkim do…
Poprawna odpowiedź mówi o bezskutecznych wysiłkach zaborcy zmierzających do wynarodowienia polskiej młodzieży. Odpowiedzi o ciężkiej nauce uczniów albo o pracy nauczycieli są błędne.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe. 1. Akcja rozgrywa się w zaborze rosyjskim. 2. Bernard Zygier trafił do Klerykowa po wydaleniu z innej szkoły.
Oba stwierdzenia są prawdziwe. Sprawdzaj każde zdanie osobno — w przykładowych zadaniach prawda–fałsz w Informatorze CKE punkt jest za komplet poprawnych ocen.
Do każdego bohatera „Syzyfowych prac” dobierz informację, która go dotyczy. Wpisz do tabeli odpowiednie litery.
Odpowiedź musi być pełna: każdy bohater przypisany do jednej informacji. Ucz się bohaterów w parach z konkretem — Zygier i recytacja, Radek i korepetycje, Borowicz i przemiana, Biruta i niespełnione uczucie.
Wyjaśnij, w jaki sposób lekcja języka polskiego z udziałem Bernarda Zygiera wpłynęła na Marcina Borowicza. W odpowiedzi odwołaj się do „Syzyfowych prac” Stefana Żeromskiego.
Pełna odpowiedź ma dwa elementy: co się wydarzyło (jawne wygłoszenie polskiego wiersza o powstaniu listopadowym) i jaki był skutek — przełom w Marcinie i sięgnięcie po zakazane polskie książki.
Czy człowiek potrzebuje innych ludzi, żeby zrozumieć, kim jest? Napisz rozprawkę. W argumentacji odwołaj się do lektury obowiązkowej „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego oraz do innego utworu literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.
Odwołanie do lektury wskazanej w poleceniu jest warunkiem — praca, która w ogóle się do niej nie odwołuje, dostaje 0 punktów niezależnie od reszty. Przywołaj konkretne wydarzenie, na przykład wpływ Zygiera na klasę, i pokaż, co wynika z niego dla tezy.
O dorastaniu Marcina Borowicza w szkole, która miała zrobić z polskich uczniów lojalnych poddanych cara. Marcin najpierw ulega rusyfikacji, a potem — dzięki koledze Bernardowi Zygierowi i zakazanym polskim książkom — odzyskuje własną tożsamość. Obok biegnie historia Andrzeja Radka, ubogiego chłopca, który sam zdobywa wykształcenie.
Bo nawiązuje do mitu o Syzyfie, który wtaczał głaz na górę, a ten zawsze staczał się z powrotem. Tak wygląda w powieści rusyfikacja: mimo lat wysiłku władz carskich młodzież odnajduje polskość. Trud bez efektu jest po stronie zaborcy, nie uczniów.
Marcin Borowicz — to jego losy śledzimy od wiejskiej szkółki po maturę. Drugą najważniejszą postacią jest Andrzej Radek, a przełom w powieści powoduje Bernard Zygier, wydalony wcześniej ze szkoły w Warszawie.
Tak, to jedna z lektur obowiązkowych — na liście figuruje jako utwór poznawany we fragmentach. Może pojawić się jako tekst w części I arkusza albo jako lektura, do której trzeba się odwołać w wypracowaniu. Pasuje do tematów o dorastaniu i tożsamości.
Na sprawdzianie z „Syzyfowych prac” pada zwykle kilka tych samych pytań: kto wyrecytował na lekcji polski wiersz, jak Marcin zachował się wobec Waleckiego, kto uratował Radka przed wyrzuceniem ze szkoły i gdzie odbywały się tajne zebrania. Tu masz odpowiedzi z numerami rozdziałów, cytaty z tekstu i polecenia z naszej bazy.
Rozdziały według wydania Wolnych Lektur (18 rozdziałów oznaczonych cyframi rzymskimi, bez tytułów). Gdy na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
Czwartego stycznia rodzice odwożą Marcina saniami z Gawronek do szkółki w Owczarach, u nauczyciela Wiechowskiego. Dzieci uczą się tam po rosyjsku, nawet modlitwę mówią po rosyjsku.
Szkołę wizytuje dyrektor Jaczmieniew. Zarzuca Wiechowskiemu polską propagandę, bo wiele dzieci czyta po polsku, a mało po rosyjsku. Nauczyciel boi się dymisji.
Matka przywozi Marcina do Klerykowa. Chłopiec bierze korepetycje u pana Majewskiego, zdaje egzaminy i zostaje przyjęty do klasy wstępnej gimnazjum. Zamieszkuje na stancji u pani Przepiórkowskiej.
Klasa wstępna. Marcin śmieje się z Gumowicza, który dostaje złą ocenę, ale gdy widzi jego łzę, pierwszy raz czuje współczucie.
Latem umiera pani Borowiczowa. Marcin w klasie pierwszej przestaje się uczyć. W kościele ksiądz Wargulski nie pozwala inspektorowi zmusić uczniów do śpiewania hymnu po rosyjsku.
W klasie pierwszej obowiązuje zakaz mówienia po polsku. Dyżurny wypisuje na tablicy skargę na Borowicza, a nauczyciel Leim zostawia go za to w kozie.
Klasy druga i trzecia. W klasie trzeciej Marcin bierze się do nauki. Osierocony, co rano przed lekcjami modli się w kruchcie kościoła.
Wakacje w Gawronkach po klasie czwartej. Strzelec Noga opowiada Marcinowi o powstańcu prowadzonym przez dwóch Moskali, ale chłopca bardziej ciekawi polowanie.
Nowy dyrektor Kriestoobriadnikow i inspektor Zabielski zaostrzają nadzór: rewizje na stancjach, rosyjski teatr amatorski. Marcin zostaje częstym gościem inspektora i jest z tego dumny.
Historia Andrzeja Radka z Pajęczyna Dolnego, którego uczył czytać guwerner Paluszkiewicz, zwany Kawką. W Klerykowie Radek bije kolegę, który go ośmieszył, i ma zostać wyrzucony. Marcin idzie do inspektora i wyprasza dla niego przebaczenie.
W klasie szóstej Marcin należy do grupy ugodowej, związanej z inspektorem. Uczniowie spragnieni wiedzy sięgają po książki rosyjskie, bo polskich nie mają.
W klasie siódmej Walecki protestuje, gdy nauczyciel historii Kostriulew czyta obelżywe historie o Polakach. Marcin drwi z niego, a przed dyrektorem zrzuca na niego całą winę. Walecki za zgodą matki dostaje rózgi.
Do klasy przychodzi Bernard Zygier, wydalony z gimnazjum w Warszawie. Na lekcji polskiego u Sztettera recytuje z pamięci „Redutę Ordona”. Marcin przeżywa wstrząs.
Klasa ósma. Uczniowie spotykają się w tajemnicy na górce u Gontali, czytają zakazane polskie książki z szafki Radka. Po lekturze „Dziadów” Marcin ucieka do lasu. Nocą obrzuca błotem szpiegującego Majewskiego.
Przygotowania do matury. W parku Marcin spotyka Annę Stogowską, zwaną Birutą. Wyznają sobie miłość samym spojrzeniem, bez słowa.
Po maturze Marcin wraca do Klerykowa i szuka Biruty. Dowiaduje się, że jej ojciec, rosyjski lekarz wojskowy, został przeniesiony w głąb Rosji i cała rodzina wyjechała. Zrozpaczonego Marcina znajduje Radek.
| Marcin Borowicz | Jedynak z Gawronek, syn podupadłego szlachcica. Przez lata jest uległym uczniem: zabiega o łaski inspektora i drwi z Waleckiego. Zmienia się po recytacji Zygiera i po lekturze polskich książek. |
|---|---|
| Andrzej (Jędrek) Radek | Syn fornala z Pajęczyna Dolnego. W dzieciństwie przedrzeźniał guwernera Kawkę, a potem właśnie Kawka nauczył go czytać i posłał do szkoły. Utrzymuje się z korepetycji. Za drwiny z jego wiejskiej mowy pobił Tymkiewicza. |
| Bernard Zygier | Uczeń wydalony z gimnazjum w Warszawie, pilnowany w Klerykowie na każdym kroku. Na lekcji polskiego mówi, że polski to nasz język ojczysty, i recytuje „Redutę Ordona”. Potem kieruje tajnymi zebraniami. |
| Pani Helena Borowiczowa | Matka Marcina, schorowana na piersi. Sama woziła syna na egzaminy i do Majewskiego. Umiera latem, gdy Marcin kończy klasę wstępną. |
| Walenty Borowicz | Ojciec Marcina. W powstaniu stracił majątek i siedział w więzieniu. Na końcu powieści jest ciężko chory, a gospodarstwo prowadzi Marcin. |
| Ferdynand Wiechowski | Nauczyciel szkółki w Owczarach. Uczy po rosyjsku, bo boi się utraty posady. Po wizycie dyrektora upija się i wykrzykuje, że dzieci będą mówić po rosyjsku. |
| Pan Majewski | Nauczyciel i korepetytor Marcina, Polak, który przed dwoma laty zapisał się jako Rosjanin. Szpieguje uczniów. Marcin nazywa go renegatem i szpiegiem, gdy obrzuca go błotem. |
| Inspektor Zabielski | Rusyfikator działający uprzejmością: zaprasza uczniów do swojego wykwintnego gabinetu. Marcin jest u niego stałym gościem. |
| Kostriulew | Nauczyciel historii, Rosjanin. Czyta na lekcjach obelżywe opowieści o polskiej przeszłości. Pilnuje też Zygiera, który mieszka u niego. |
| Sztetter | Nauczyciel języka polskiego, przedmiotu nieobowiązkowego. Wiecznie boi się o posadę, ale gdy Zygier recytuje Mickiewicza, po jego twarzy płyną łzy. |
| Walecki, zwany Figą | Najmniejszy w klasie, bardzo zdolny, pobożny i posłuszny matce. Jako jedyny sprzeciwia się Kostriulewowi i zostaje za to ukarany. |
| Anna Stogowska, zwana Birutą | Uczennica gimnazjum żeńskiego, córka rosyjskiego lekarza wojskowego i matki prawosławnej. Przezwano ją Birutą, bo nie patrzyła na chłopców. Miłość Marcina bez jednego słowa. |
| Marian Gontala | Kolega z klasy ósmej, utrzymuje się z korepetycji. Na jego górce w Starym Browarze odbywają się tajne zebrania. |
| Ksiądz Wargulski | Prefekt gimnazjum. W kościele broni śpiewu hymnu po polsku, a gdy inspektor chce wejść na chór, bierze go za kołnierz i znosi ze schodów. |
Każdy cytat to dosłowny fragment utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi albo w wypracowaniu.
Dyrektor Jaczmieniew sprawdza szkółkę. Dzieci prawie nie umieją czytać po rosyjsku, za to sporo z nich czyta po polsku, bo nauczyła je stryjna albo żona nauczyciela. Dyrektor jest niezadowolony.
Pan, jako Polak i katolik, prowadzisz polską propagandę.
Dlaczego o to pytają: To pierwsza scena rusyfikacji w powieści. Pytania o metody wynaradawiania często zaczynają się od szkoły elementarnej, nie od gimnazjum.
Na pogrzebie Marcin udaje rozpacz, bo tak wypada. Dopiero w pustej sypialni matki w Gawronkach naprawdę rozumie, co się stało.
Marcinek wpatrzył się w opustoszałe łóżko i wtedy poczuł, że mu matka umarła.
Dlaczego o to pytają: Po śmierci matki Marcin zostaje sam wobec szkoły. Scena przydaje się w wypracowaniach o samotności i dorastaniu.
Tymkiewicz przedrzeźnia wiejską mowę Radka przy tablicy. Radek bije go do krwi, a nauczyciel Nogacki wyrzuca go ze szkoły. Radek siedzi na kamieniu na dziedzińcu, gdy podchodzi do niego nieznajomy uczeń klasy szóstej.
Czekaj pan, ja pójdę do Zabielskiego i będę go nabierał…
Dlaczego o to pytają: Tu spotykają się dwaj bohaterowie. Pytają, kto uratował Radka i dlaczego to się udało: Marcin był ulubieńcem inspektora.
Walecki w imieniu klasy prosi nauczyciela historii, by przestał czytać obelżywe opowieści o Polakach. Marcin wyśmiewa go, a przed dyrektorem mówi, że Walecki działał sam. Koledzy powtarzają to samo, a Walecki dostaje rózgi.
Co do mnie, to utrzymuję stanowczo, że Kostriulew miał zupełną słuszność.
Dlaczego o to pytają: To najmocniejszy dowód, że Marcin przez długi czas ulega rusyfikacji. Bez tej sceny nie da się dobrze opisać jego przemiany.
Sztetter każe nowemu uczniowi powiedzieć coś z pamięci. Zygier zaczyna „Redutę Ordona”. Nauczyciel próbuje go powstrzymać, Walecki pilnuje drzwi, a klasa słucha. Marcin nagle przypomina sobie opowieść Nogi.
Borowicz zamknął oczy. Znalazł już wszystko. To ten sam żołnierz, o którym mówił mu przed laty strzelec Noga na pagórku pod lasem.
Dlaczego o to pytają: To punkt zwrotny powieści i najczęstsze pytanie otwarte: co się stało na lekcji i jaki był skutek dla Marcina.
Na górce u Gontali uczniowie czytają zakazane książki, które Radek znalazł w szafce u Płoniewiczów: Mickiewicza, Słowackiego, pamiętniki powstańców. Marcin czyta „Dziady”.
Gdy Borowicz przeczytał Dziady, nie był w stanie z nikim mówić.
Dlaczego o to pytają: Pokazuje, że przemiana Marcina nie kończy się na jednej lekcji. Tajne zebrania i czytanie polskich książek to forma oporu, o którą pytają zadania.
Marcin widzi, że Majewski skrada się pod okno Gontali. Wyciąga kładkę nad kanałem, tak że nauczyciel nie może uciec, i obrzuca go błotem, wykrzykując, za co mu płaci.
Masz, psie, masz, draniu! Masz — za teatr, masz za inspektorskie zebrania, masz za literaturę!
Dlaczego o to pytają: Marcin sam wymienia tu, czym szkoła próbowała go zmienić: rosyjski teatr, zebrania u inspektora, rosyjska literatura. To gotowa lista metod rusyfikacji.
Po maturze Marcin wraca do Klerykowa. Mieszkanie Stogowskich stoi puste, w oknach nie ma firanek, trwa malowanie. Stróżka mówi mu, że doktora przeniesiono w głąb Rosji, a panienka wyjechała razem z nim.
Dlaczego o to pytają: Nauczyciele pytają, jak kończy się powieść. Koniec jest otwarty: Marcin traci Birutę, ale jedzie na uniwersytet do Warszawy, a obok niego stoi Radek.
Powieść nie ma tytułów rozdziałów, tylko numery od I do XVIII.
Tego dnia rodzice odwożą Marcina do szkoły w Owczarach (rozdz. I).
Wiechowski powtarza Marcinowi, że uczeń z trzema błędami na stronie rosyjskiego dyktanda nie zostanie przyjęty do klasy wstępnej.
Tylu chłopców przyjęto do klasy wstępnej. Przed gimnazjum czekało ich znacznie więcej (rozdz. IV).
Klasa szósta liczyła trzydziestu trzech uczniów, do siódmej przeszło tylko dwudziestu trzech (rozdz. XIII–XIV).
Tyle Radek zarabiał latem na korepetycjach na wsi. Przez cztery lata nauki ani razu nie odwiedził rodziców (rozdz. XII).
Tyle Majewski, stojąc w pułapce nad kanałem, obiecuje nieznanemu napastnikowi za oddanie kładki (rozdz. XVI).
W papierach nowy uczeń jest zapisany jako Sieger, ale na lekcji polskiego przedstawia się: Zygier, i tak zostaje nazywany.
W bazie jest 16 pytań do „Syzyfowych prac”: 5 jednokrotnego wyboru, 4 otwarte, 3 typu prawda/fałsz, 2 na dobieranie i 2 z lukami do uzupełnienia. Poniżej dosłowne polecenia z bazy, bez odpowiedzi.
Jedna poprawna odpowiedź z czterech. Dystraktory często wyglądają prawdopodobnie.
Krótkie zadania na fakty: zabór, autor, pochodzenie bohaterów, znaczenie tytułu.
Za 2 punkty. Potrzebne są dwa konkretne elementy, np. dwie metody rusyfikacji albo przyczyna i skutek.
Pytania losowane z bazy tej lektury, odpowiedzi otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Sprawdzian z „Syzyfowe prace” z odpowiedziami: 5 pytań bez konta →
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 109 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
Ten dział omawia rozdział 5 „Sienkiewicz, Żeromski, Mrożek” (s. 75–88) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 5 →
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).