📖Język polskizadania do tekstu w części I i temat wypracowania w części IIczęść I: 25 pkt · wypracowanie: 20 pkt14 zadań

🦁Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa

C.S. Lewis, „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania

Czworo rodzeństwa przechodzi przez starą szafę do Narnii — krainy skutej zaklętą zimą — i staje po stronie lwa Aslana przeciw Białej Czarownicy. Na egzaminie to głównie historia winy Edmunda i jego przemiany.

To powieść fantasy C.S. Lewisa, pierwsza wydana część cyklu o Narnii. Akcja zaczyna się w Anglii w czasie II wojny światowej: czworo rodzeństwa Pevensie — Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja — trafia z bombardowanego miasta na wieś, do domu starego profesora. Stamtąd, przez szafę w pustym pokoju, przechodzą do Narnii, gdzie od stu lat panuje Biała Czarownica, a zwierzęta mówią ludzkim głosem. Narrator jest trzecioosobowy i wszechwiedzący, czasem zwraca się wprost do czytelnika. Problematyka jest prosta do nazwania i trudna do dobrego opisania: zdrada i przebaczenie, poświęcenie za kogoś innego, dojrzewanie, lojalność wobec rodzeństwa. W arkuszu lektura pojawia się dwojako — jako fragment w części I albo jako obowiązkowe odwołanie w wypracowaniu. Największy kłopot uczniowie mają z kolejnością wydarzeń (kto ginie, kiedy i za co) oraz z wyjaśnieniem, dlaczego właściwie Edmund zdradził.

Co trzeba wiedzieć o lekturze

Rodzeństwo Pevensie

Piotr jest najstarszy, potem Zuzanna, Edmund i najmłodsza Łucja. Każde reaguje na Narnię inaczej: Łucja ufa temu, co zobaczyła, Edmund kłamie i zdradza, Zuzanna boi się i zniechęca innych, Piotr bierze odpowiedzialność za całą czwórkę. Te różnice charakterów są materiałem na większość zadań otwartych.

Droga do Narnii i pan Tumnus

Łucja wchodzi do szafy pierwsza, w deszczowy dzień, gdy dzieci zwiedzają dom. Za futrami zamiast ściany jest zaśnieżony las i latarnia. Faun Tumnus zaprasza ją do siebie i przyznaje, że miał porwać ludzkie dziecko dla czarownicy — ale pozwala jej wrócić. Zostaje za to aresztowany.

Biała Czarownica i zaklęta zima

Ogłosiła się królową Narnii i rzuciła zaklęcie: od stu lat trwa zima, a święta nigdy nie przychodzą. Nieposłusznych zamienia w kamienne posągi, którymi zastawiony jest dziedziniec jej zamku. Zaklęcie słabnie dopiero wtedy, gdy do Narnii wraca Aslan: zaczyna się odwilż, a rodzeństwo dostaje dary od Świętego Mikołaja.

Wina Edmunda i jego przemiana

Edmund trafia do Narnii jako drugi, sam spotyka czarownicę i dostaje od niej zaczarowane słodycze oraz obietnicę tronu. Potem zapiera się przed rodzeństwem, że w ogóle tam był, a w końcu ucieka do jej zamku. Odbity przez wojsko Aslana, rozmawia z lwem, przeprasza rodzeństwo i w bitwie niszczy różdżkę czarownicy.

Aslan — ofiara i powrót

Lew Aslan jest prawowitym władcą Narnii. Dawne prawo oddaje czarownicy życie każdego zdrajcy, więc Aslan oddaje za Edmunda siebie i ginie na Kamiennym Stole; patrzą na to z ukrycia Zuzanna i Łucja. O świcie stół pęka, a Aslan wraca do życia — obowiązuje bowiem prawo jeszcze starsze. Ożywia kamienne posągi i zabija czarownicę.

Do wypracowania: czego dowodzi ta lektura

Pasuje do tematów o winie i przebaczeniu, o odwadze i o tym, że człowiek potrafi się zmienić. Edmund to gotowy przykład bohatera, który zdradza, ponosi konsekwencje i naprawia błąd. Aslan — przykład poświęcenia dla kogoś, kto na to nie zasłużył.

Najczęstsze pomyłki

Te błędy najczęściej kosztują punkty w zadaniach do tej lektury.

ŹlePierwszy do Narnii przechodzi Edmund.
DobrzePierwsza do Narnii trafia Łucja, najmłodsza z rodzeństwa.

Edmund wchodzi jako drugi i to on spotyka czarownicę. Zamiana tych dwojga psuje całą kolejność: Łucja od początku mówi prawdę, Edmund od początku kłamie.

ŹleW Narnii jest wieczna zima, bo taki już jest klimat tej krainy.
DobrzeZima trwa, bo Biała Czarownica rzuciła na Narnię zaklęcie.

To nie tło, tylko dowód jej władzy. Odwilż zaczyna się wraz z powrotem Aslana i jest pierwszym znakiem, że czary przestają działać.

ŹleAslan ginie w bitwie z Białą Czarownicą.
DobrzeAslan ginie wcześniej, na Kamiennym Stole, w zamian za Edmunda, a do bitwy staje już po powrocie do życia.

To dwa różne wydarzenia i dwa różne miejsca. Zadania prawda/fałsz sprawdzają właśnie tę kolejność: ofiara, powrót o świcie, ożywienie posągów, dopiero bitwa.

ŹleRodzeństwo wraca z Narnii jako dorośli ludzie i w Anglii też minęły lata.
DobrzeW Narnii panują przez lata i dorastają, ale przez szafę wracają jako dzieci, a w Anglii nie minęła nawet chwila.

Czas w obu światach płynie inaczej — odpowiedź o świecie przedstawionym musi te dwa światy wyraźnie rozdzielić.

Jak arkusz pyta o tę lekturę

Zadanie zamknięte

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Pierwszą osobą z rodzeństwa Pevensie, która trafia do Narnii, jest A. Piotr. B. Zuzanna. C. Edmund. D. Łucja.

Odpowiedź D. Łucja wchodzi do szafy sama, w deszczowy dzień, gdy dzieci zwiedzają dom profesora, i to ona poznaje pana Tumnusa.

Prawda/fałsz

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe. 1. Zima w Narnii jest skutkiem zaklęcia Białej Czarownicy. 2. Aslan ginie podczas bitwy z wojskiem czarownicy.

Pierwsze P, drugie F. Punkt jest zwykle za komplet odpowiedzi, więc jedno zdanie zaznaczone na chybił trafił przekreśla całe zadanie.

Dobieranie

Do każdej postaci dopasuj jej czyn. Wpisz w tabelę odpowiednie litery. Postacie: pan Tumnus, Edmund, Święty Mikołaj, Aslan.

W dobieraniu prawie zawsze jest jeden czyn więcej, niż potrzeba. Zacznij od par, których jesteś pewien — inaczej jeden błąd pociąga za sobą następne.

Zadanie otwarte

Wyjaśnij, dlaczego Edmund zdradził rodzeństwo. W odpowiedzi odwołaj się do dwóch wydarzeń z lektury.

Na pełną liczbę punktów potrzebny jest powód (łakomstwo, zazdrość o Piotra, obietnica korony) i dwa konkretne wydarzenia: spotkanie z czarownicą oraz ucieczka do jej zamku. Samo streszczenie fabuły punktów nie daje.

Wypracowanie

Napisz opowiadanie o bohaterze, który musiał naprawić wyrządzoną komuś krzywdę. W swojej pracy odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Odwołanie musi być funkcjonalne: nie wystarczy wymienić tytuł. Trzeba pokazać, co konkretnie zrobił Edmund i w jaki sposób to naprawił, a potem powiązać to z własną historią.

Jak powtórzyć tę lekturę przed egzaminem

  1. 1Ułóż oś czasu z dziesięciu wydarzeń: wejście Łucji, spotkanie Edmunda z czarownicą, wejście całej czwórki, aresztowanie Tumnusa, ucieczka Edmunda, odwilż i dary, Kamienny Stół, powrót Aslana, bitwa, koronacja i powrót przez szafę. Zadania zamknięte sprawdzają głównie kolejność.
  2. 2Zrób tabelę postaci w czterech kolumnach: kto to jest, co robi, po czyjej jest stronie, jak się zmienia. Dobieranie w arkuszu to najczęściej właśnie para postać — czyn.
  3. 3Prześledź osobno całą drogę Edmunda, od pierwszego kłamstwa do bitwy. To najczęściej sprawdzany wątek i jednocześnie gotowy materiał na wypracowanie o przemianie bohatera.
  4. 4Zapisz trzy tezy, które ta lektura potwierdza (można naprawić swój błąd; warto poświęcić się dla kogoś; odwaga to nie brak strachu), i pod każdą dopisz po dwa wydarzenia. Na egzaminie nie zaczniesz od zera.
  5. 5Nie ucz się z ekranizacji — film skraca jedne sceny, a inne rozbudowuje. Arkusz pyta o tekst, więc każdą pamiętaną z filmu scenę sprawdź w książce.

Warto przerobić razem z tym

Najczęstsze pytania

O czym jest „Lew, czarownica i stara szafa”?

O czworgu rodzeństwa, które w czasie wojny trafia do domu na wsi i przez starą szafę przechodzi do Narnii. Rządzi tam Biała Czarownica: zaklęciem utrzymuje zimę i zamienia poddanych w kamienne posągi. Dzieci stają po stronie lwa Aslana i zostają władcami Narnii.

Kto jest głównym bohaterem powieści?

Bohaterem zbiorowym jest czworo rodzeństwa Pevensie. Najczęściej wskazuje się Łucję, bo od niej zaczyna się i na niej kończy wątek szafy, oraz Edmunda, bo to on przechodzi prawdziwą przemianę. Najważniejszą postacią świata przedstawionego jest jednak Aslan.

Czy „Lew, czarownica i stara szafa” jest na egzaminie ósmoklasisty?

Tak, to jedna z lektur obowiązkowych. Fragment powieści może być tekstem literackim w części I arkusza, a w części II możesz się do niej odwołać w wypracowaniu — zarówno w opowiadaniu, jak i w rozprawce czy przemówieniu.

Czego uczy „Lew, czarownica i stara szafa”?

Że zdrada ma konsekwencje, ale nie przekreśla człowieka — Edmund naprawia błąd i zostaje przyjęty z powrotem. Pokazuje też, że ktoś może wziąć na siebie cudzą winę, i że odwaga to działanie mimo strachu.

Poćwicz od razu

Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.

Sprawdź, na ile jesteś gotowy

Krótka diagnoza pokazuje wynik od razu, z rozbiciem na części arkusza. Bez logowania i bez opłat.

Pozostałe działy z języka polskiego