Jan Kochanowski — wybór fraszek, pieśni i trenów — lektury obowiązkowe na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania
Trzy gatunki jednego poety, z których każdy służy do czegoś innego: krótka fraszka z pointą, śpiewna pieśń i żałobny tren. Na egzaminie nie streszczasz fabuły, tylko rozpoznajesz gatunek, osobę mówiącą i środki stylistyczne w podanym fragmencie.
Jan Kochanowski to najważniejszy poeta polskiego renesansu i pierwszy, który na taką skalę pisał po polsku zamiast po łacinie. Studiował w Krakowie i we włoskiej Padwie, przez kilka lat pracował na dworze królewskim, a potem osiadł w Czarnolesie i tam napisał większość znanych dziś utworów. Egzamin ósmoklasisty nie obejmuje jednej książki, tylko wybór trzech gatunków: fraszek, pieśni i trenów. To zmienia sposób przygotowania — nie ma tu fabuły do streszczenia, jest za to rozpoznawanie gatunku, nazywanie osoby mówiącej, wskazywanie środków stylistycznych i wyjaśnianie, jaką myśl niesie utwór. W części I arkusza fragment liryczny bywa tekstem, do którego układa się zadania; w wypracowaniu Kochanowski przydaje się przy tematach o rodzinie, stracie, szczęściu i o tym, jak żyć. Najwięcej kłopotu sprawia uczniom dwoistość tej twórczości: pogodne fraszki i rozpaczliwe treny wyszły spod tego samego pióra, a arkusz lubi właśnie to zestawiać.
Fraszka to bardzo krótki wiersz zakończony wyraźną pointą; nazwa pochodzi od włoskiego słowa oznaczającego drobiazg, błahostkę. Kochanowski wprowadził ten gatunek do polskiej literatury. Bywają żartobliwe i obyczajowe, ale też poważne — o zdrowiu, o spokoju, o własnym domu w Czarnolesie.
Pieśń wywodzi się z liryki starożytnej i pierwotnie była przeznaczona do śpiewu, dlatego ma regularne strofy i wyrazisty rytm. U Kochanowskiego pieśni bywają biesiadne, refleksyjne i patriotyczne: mówią o radości z chwili, o zmiennej fortunie, o cnocie i o obowiązkach wobec ojczyzny.
Tren to antyczny utwór żałobny: chwali zmarłego, pokazuje rozmiar straty, wyraża żal i szuka pocieszenia. Kochanowski złamał konwencję — poświęcił cały cykl dziewiętnastu trenów córce Urszuli, która nie miała nawet trzech lat. Cykl prowadzi od rozpaczy, przez zwątpienie w mądrość i cnotę, aż do ukojenia.
Renesans wierzył w świat urządzony ładnie i celowo, w rozum i w cnotę, która sama jest nagrodą. Stąd pochwała umiaru, spokoju i pracy na wsi, a Czarnolas to obraz życia poukładanego. Treny tę wiarę podważają: filozofia nie chroni ojca przed cierpieniem.
Najczęściej trzeba nazwać: epitet, porównanie, metaforę, apostrofę, czyli bezpośredni zwrot do kogoś, pytanie retoryczne, wykrzyknienie, powtórzenie i przerzutnię — przeniesienie części zdania do następnego wersu. W trenach charakterystyczne są zdrobnienia, bo budują czułość wobec dziecka.
Podmiot liryczny to osoba mówiąca w wierszu, nie autor — bywa nią nawet drzewo, jak we fraszce „Na lipę”. W trenach mówi ojciec po stracie dziecka. Przy budowie policz wersy i strofy, sprawdź, czy wersy mają równą liczbę sylab, i nazwij układ rymów.
Te błędy najczęściej kosztują punkty w zadaniach do tej lektury.
Cały cykl jest lamentem ojca po małym dziecku i właśnie dlatego był w swoim czasie czymś niezwykłym — trenami opłakiwano dotąd wybitne osoby dorosłe, a nie kilkuletnią dziewczynkę.
Obok utworów żartobliwych i obyczajowych są takie, w których poeta mówi o zdrowiu, o spokoju i o swoim domu. Odpowiedź „to żart” udzielona bez sprawdzenia treści fragmentu potrafi kosztować punkt.
We fraszce „Na lipę” mówi samo drzewo, które zaprasza pod swój cień. Zadanie zamknięte pyta właśnie o to, a odpowiedź „poeta” jest w tym wypadku błędna.
W zamykającym cykl utworze matka poety ukazuje mu się we śnie i uspokaja go. Cykl ma więc wyraźny łuk — od buntu do pogodzenia się z losem — a nie jedno niezmienne uczucie.
Do jakiego gatunku należy przytoczony utwór Jana Kochanowskiego? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych: fraszka, pieśń, tren, ballada.
Rozstrzyga temat i cel utworu: krótki wiersz z zaskakującym zakończeniem to fraszka, utwór opłakujący zmarłego to tren. Punkt jest jeden, uzasadnienia się tu nie pisze.
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących twórczości Jana Kochanowskiego: fraszki są zawsze żartobliwe; tren to utwór żałobny; cykl trenów powstał po śmierci córki poety.
Kolejno: fałsz, prawda, prawda. W tym typie zadania nie ma punktów częściowych — jedna zła ocena przekreśla cały punkt.
Dopasuj każdy z podanych gatunków — fraszkę, pieśń i tren — do opisu jego cech i typowej tematyki.
Musisz rozróżnić trzy rzeczy naraz: krótkość i pointę fraszki, strofowy, śpiewny charakter pieśni oraz żałobny cel trenu. Wypełnij wszystkie pary, bo brak jednej to brak punktu.
Wyjaśnij, na czym polega kontrast między obrazem domu za życia Urszulki a obrazem domu po jej śmierci. Nazwij uczucie ojca, które ten kontrast podkreśla.
Pełna odpowiedź ma dwie części: opis obu obrazów własnymi słowami — dom pełen dziecięcego gwaru i dom nagle cichy — oraz nazwanie uczucia, czyli pustki i osamotnienia. Samo nazwanie uczucia to połowa punktów.
Czy cierpienie zmienia człowieka? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do wybranego trenu Jana Kochanowskiego oraz do innej lektury obowiązkowej.
Odwołanie musi być konkretne: wskaż, co dzieje się w utworze i jak potwierdza twoją tezę. Przy trenach pokaż zmianę — ojciec z początku cyklu i ojciec z jego końca myślą inaczej. Samo streszczenie nie liczy się jako argument.
Poetą polskiego renesansu, żyjącym w XVI wieku. Studiował w Krakowie i we włoskiej Padwie, pracował na dworze królewskim, a potem gospodarował w Czarnolesie. Pisał po polsku i po łacinie, ale to jego polskie fraszki, pieśni i treny uznaje się za początek wielkiej poezji w naszym języku.
Celem i nastrojem. Fraszka jest krótka, ma pointę i najczęściej bawi albo daje do myślenia w lekkiej formie. Tren opłakuje zmarłego, wylicza, co się wraz z nim straciło, i szuka pocieszenia. Oba bywają krótkie, więc rozpoznawaj je po temacie, nie po długości.
Dla zmarłej córki Urszuli, nazywanej w utworach Urszulką. Dziewczynka nie miała nawet trzech lat. Cykl liczy dziewiętnaście trenów i pokazuje kolejne stany ojca — od rozpaczy, przez podważenie wszystkiego, w co wcześniej wierzył, po spokój na końcu.
Tak, wybór jego fraszek, pieśni i trenów należy do lektur obowiązkowych. Fragment może trafić do części I arkusza jako tekst literacki, a utwory możesz wykorzystać jako odwołanie w wypracowaniu. Nie musisz znać całej twórczości — liczy się rozpoznanie gatunku, osoby mówiącej i głównej myśli.
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
Krótka diagnoza pokazuje wynik od razu, z rozbiciem na części arkusza. Bez logowania i bez opłat.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).