Sprawdzian z Kochanowskiego z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen
Jan Kochanowski — wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII — lektury obowiązkowe na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania
Trzy gatunki jednego poety, z których każdy służy do czegoś innego: krótka fraszka z pointą, śpiewna pieśń i żałobny tren. Na egzaminie nie streszczasz fabuły, tylko rozpoznajesz gatunek, osobę mówiącą i środki stylistyczne w podanym fragmencie.
Jan Kochanowski to najważniejszy poeta polskiego renesansu i jeden z pierwszych, którzy na taką skalę pisali po polsku zamiast po łacinie. Studiował w Krakowie i we włoskiej Padwie, przez kilka lat pracował na dworze królewskim, a potem osiadł w Czarnolesie i tam napisał większość znanych dziś utworów. Lista lektur obowiązkowych nie wskazuje jednej książki, tylko wybór fraszek, wybraną pieśń oraz treny VII i VIII. To zmienia sposób przygotowania — nie ma tu fabuły do streszczenia, jest za to rozpoznawanie gatunku, nazywanie osoby mówiącej, wskazywanie środków stylistycznych i wyjaśnianie, jaką myśl niesie utwór. W części I arkusza fragment liryczny bywa tekstem, do którego układa się zadania; w wypracowaniu Kochanowski przydaje się przy tematach o rodzinie, stracie, szczęściu i o tym, jak żyć. Warto pamiętać o dwoistości tej twórczości: pogodne fraszki i rozpaczliwe treny wyszły spod tego samego pióra.
Fraszka to bardzo krótki wiersz zakończony wyraźną pointą; nazwa pochodzi od włoskiego słowa oznaczającego drobiazg, błahostkę. Kochanowski wprowadził ten gatunek do polskiej literatury. Bywają żartobliwe i obyczajowe, ale też poważne — o zdrowiu, o spokoju, o własnym domu w Czarnolesie.
Pieśń wywodzi się z liryki starożytnej i pierwotnie była przeznaczona do śpiewu, dlatego ma regularne strofy i wyrazisty rytm. U Kochanowskiego pieśni bywają biesiadne, refleksyjne i patriotyczne: mówią o radości z chwili, o zmiennej fortunie, o cnocie i o obowiązkach wobec ojczyzny.
Tren to antyczny utwór żałobny: chwali zmarłego, pokazuje rozmiar straty, wyraża żal i szuka pocieszenia. Kochanowski złamał konwencję — poświęcił cały cykl dziewiętnastu trenów córce Urszuli, która nie miała nawet trzech lat. Cykl prowadzi od rozpaczy, przez zwątpienie w mądrość i cnotę, aż do ukojenia.
Renesans wierzył w świat urządzony ładnie i celowo, w rozum i w cnotę, która sama jest nagrodą. Stąd pochwała umiaru, spokoju i pracy na wsi, a Czarnolas to obraz życia poukładanego. Treny tę wiarę podważają: filozofia nie chroni ojca przed cierpieniem.
Warto umieć nazwać: epitet, porównanie, metaforę, apostrofę, czyli bezpośredni zwrot do kogoś, pytanie retoryczne, wykrzyknienie, powtórzenie i przerzutnię — przeniesienie części zdania do następnego wersu. W trenach charakterystyczne są zdrobnienia, bo budują czułość wobec dziecka.
Podmiot liryczny to osoba mówiąca w wierszu, nie autor — bywa nią nawet drzewo, jak we fraszce „Na lipę”. W trenach mówi ojciec po stracie dziecka. Przy budowie policz wersy i strofy, sprawdź, czy wersy mają równą liczbę sylab, i nazwij układ rymów.
Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tej lektury.
Cały cykl jest lamentem ojca po małym dziecku i właśnie dlatego był w swoim czasie czymś niezwykłym — trenami opłakiwano dotąd wybitne osoby dorosłe, a nie kilkuletnią dziewczynkę.
Obok utworów żartobliwych i obyczajowych są takie, w których poeta mówi o zdrowiu, o spokoju i o swoim domu. Odpowiedź „to żart” udzielona bez sprawdzenia treści fragmentu może być błędna.
We fraszce „Na lipę” mówi samo drzewo, które zaprasza pod swój cień. Zadanie zamknięte pyta właśnie o to, a odpowiedź „poeta” jest w tym wypadku błędna.
W zamykającym cykl utworze matka poety ukazuje mu się we śnie i uspokaja go. Cykl ma więc wyraźny łuk — od buntu do pogodzenia się z losem — a nie jedno niezmienne uczucie.
Do jakiego gatunku należy przytoczony utwór Jana Kochanowskiego? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych: fraszka, pieśń, tren, ballada.
Rozstrzyga temat i cel utworu: krótki wiersz z zaskakującym zakończeniem to fraszka, utwór opłakujący zmarłego to tren. Uzasadnienia się tu nie pisze.
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących twórczości Jana Kochanowskiego: fraszki są zawsze żartobliwe; tren to utwór żałobny; cykl trenów powstał po śmierci córki poety.
Kolejno: fałsz, prawda, prawda. W przykładowych zadaniach prawda–fałsz w Informatorze CKE punkt jest jeden — za komplet poprawnych ocen.
Dopasuj każdy z podanych gatunków — fraszkę, pieśń i tren — do opisu jego cech i typowej tematyki.
Musisz rozróżnić trzy rzeczy naraz: krótkość i pointę fraszki, strofowy, śpiewny charakter pieśni oraz żałobny cel trenu. Wypełnij wszystkie pary — w przykładowym zadaniu na dobieranie w Informatorze CKE punkt jest za komplet.
Wyjaśnij, na czym polega kontrast między obrazem domu za życia Urszulki a obrazem domu po jej śmierci. Nazwij uczucie ojca, które ten kontrast podkreśla.
Pełna odpowiedź ma dwie części: opis obu obrazów własnymi słowami — dom pełen dziecięcego gwaru i dom nagle cichy — oraz nazwanie uczucia, czyli pustki i osamotnienia. Samo nazwanie uczucia to odpowiedź niepełna.
Czy cierpienie zmienia człowieka? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do wybranego trenu Jana Kochanowskiego oraz do innej lektury obowiązkowej.
Odwołanie musi być konkretne: wskaż, co dzieje się w utworze i jak potwierdza twoją tezę. Przy trenach pokaż zmianę — ojciec z początku cyklu i ojciec z jego końca myślą inaczej. Samo streszczenie nie liczy się jako argument.
Poetą polskiego renesansu, żyjącym w XVI wieku. Studiował w Krakowie i we włoskiej Padwie, pracował na dworze królewskim, a potem gospodarował w Czarnolesie. Pisał po polsku i po łacinie, ale to jego polskie fraszki, pieśni i treny uznaje się za początek wielkiej poezji w naszym języku.
Celem i nastrojem. Fraszka jest krótka, ma pointę i najczęściej bawi albo daje do myślenia w lekkiej formie. Tren opłakuje zmarłego, wylicza, co się wraz z nim straciło, i szuka pocieszenia. Oba bywają krótkie, więc rozpoznawaj je po temacie, nie po długości.
Dla zmarłej córki Urszuli, nazywanej w utworach Urszulką. Dziewczynka nie miała nawet trzech lat. Cykl liczy dziewiętnaście trenów i pokazuje kolejne stany ojca — od rozpaczy, przez podważenie wszystkiego, w co wcześniej wierzył, po spokój na końcu.
Tak, na liście lektur obowiązkowych są: wybór fraszek, wybrana pieśń oraz treny VII i VIII. Fragment może trafić do części I arkusza jako tekst literacki, a utwory możesz wykorzystać jako odwołanie w wypracowaniu. Nie musisz znać całej twórczości — liczy się rozpoznanie gatunku, osoby mówiącej i głównej myśli.
Z Kochanowskiego na egzaminie ósmoklasisty obowiązują fraszki, pieśń oraz Treny VII i VIII. Zadania pytają o to, kto mówi, do kogo, o czym jest utwór i jakimi środkami poeta to pokazuje. Poniżej każdy z najważniejszych utworów omówiony po kolei, z cytatami z tekstu.
Tu nie ma jednej fabuły, więc idziemy utwór po utworze, a w trenach wers po wersie. Księgi i numery według wydania Wolnych Lektur. Gdy na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
Poeta mówi, że jego wiersze nie zajmują się bohaterami ani wojną (Marsem, Achillesem), tylko śmiechem, żartami, pieśniami, tańcami i biesiadami.
Wszystko, co ludzie myślą i robią, to fraszki, czyli drobiazgi. Nic na świecie nie jest pewne; ród, uroda, siła, pieniądze i sława przemijają jak polna trawa.
Człowiek jest zabawką Boga. Zaślepiony miłością do samego siebie myśli, że świat powstał dla niego.
Lipa zaprasza gościa, by odpoczął w jej cieniu, i obiecuje, że nie dosięgnie go tu słońce.
Lipa wylicza, co daje: chłodny wiatr z pola, śpiew słowików i szpaków, kwiat, z którego pszczoły biorą miód, i szum, przy którym łatwo zasnąć. Nie rodzi jabłek, ale gospodarz ceni ją jak najlepsze drzewo owocowe.
Osoba mówiąca zwraca się do zdrowia: nikt nie wie, jak smakuje, dopóki go nie straci. Majątek, perły, młodość, uroda i wysokie urzędy są dobre tylko wtedy, gdy zdrowie jest całe. Na końcu prosi zdrowie, by zamieszkało w jego ubogim domu.
Gospodarz mówi Bogu, że dom zbudował pracą, ale z Jego pomocą. Inni niech mają marmurowe pałace, on prosi o zdrowie, czyste sumienie, uczciwe jedzenie, życzliwość ludzi i spokojną starość.
Zaproszenie do radości: niech słudzy przyniosą wino i niech zagra muzyka. Nikt nie wie, co będzie jutro; Bóg śmieje się, gdy człowiek martwi się bardziej, niż trzeba.
Fortuna rządzi światem: kto stoi, łatwo upada, a ten, kto był pod jej nogami, zaraz wywyższa się nad innych. Mądry człowiek umie znosić i szczęście, i nieszczęście.
Gdy szczęście odejdzie, osoba mówiąca odda, co dostała, i schroni się w cnocie. W czasie burzy na morzu nie będzie się modlić o ocalenie towarów, tylko spokojnie popłynie dalej.
Ojciec zwraca się do ubranek córki i pyta, po co przyciągają jego wzrok, skoro tylko dokładają mu żalu.
Córka już ich nie włoży: zabrał ją sen żelazny, z którego się nie budzi. Letniczek, uploteczki i złocone paski, dary od matki, są teraz niepotrzebne.
Matka chciała kiedyś doprowadzić córkę do ślubu i dać jej posag. Tymczasem dała jej tylko koszulkę i płótno, a ojciec włożył jej pod głowę grudkę ziemi. Posag i dziewczynka leżą razem w jednej skrzynce, czyli w trumnie.
Ojciec mówi do Orszuli, że jej odejście zostawiło w domu wielką pustkę: domowników jest dużo, a jakby nie było nikogo.
Wspomnienie: córka mówiła i śpiewała za wszystkich, biegała po wszystkich kątach, przytulała rodziców i rozśmieszała ich, żeby się nie martwili.
Teraz w domu jest cicho, nikt się nie śmieje. Z każdego kąta ogarnia smutek, a serce na próżno szuka pociechy.
Na zakończenie cyklu ojcu śni się jego matka z Orszulą na ręku i pociesza go.
| Lipa („Na lipę”) | Drzewo, które mówi w wierszu. Gościnne: zaprasza gościa i wylicza wszystko, co mu da: cień, chłód, śpiew ptaków, sen. |
|---|---|
| Gość („Na lipę”) | Adresat, do którego zwraca się lipa. Sam nic nie mówi; to przechodzień, którego lipa zaprasza do odpoczynku. |
| Gospodarz („Na dom w Czarnolesie”) | Osoba mówiąca, która modli się do Boga. Skromna: nie chce pałaców, tylko zdrowia, czystego sumienia i spokojnej starości w ojczystym gnieździe. |
| Zdrowie („Na zdrowie”) | Adresat fraszki, nazwany „Ślachetne zdrowie” i klejnotem. Osoba mówiąca prosi je, by zostało w jej ubogim domu. |
| Fortuna (Pieśń IX) | Los pokazany jak kapryśna pani. Zmienna: raz wywyższa, raz strąca, dlatego nie warto się jej ani bać, ani ufać. |
| Ojciec (Treny) | Osoba mówiąca w trenach. Czuły i zrozpaczony: mówi do ubranek córki (Tren VII) i do niej samej (Tren VIII). |
| Orszula (Urszulka) | Zmarła córka poety, adresatka trenów. W Trenie VIII wesoła i żywa: śpiewała, biegała po domu i rozśmieszała rodziców. |
| Matka Orszuli | Żona poety, w Trenie VII „mać uboga”. Szyła córce ubranka i chciała wyprawić jej wesele, a przygotowała ją do pogrzebu. |
| Matka poety (Tren XIX) | Ukazuje się synowi we śnie z Orszulą na ręku. Pocieszycielka: przychodzi, bo poruszył ją jego nieustanny płacz. |
Każdy cytat to dosłowny fragment utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi albo w wypracowaniu.
Mówi drzewo. Zaprasza przechodnia do cienia i obiecuje chłód, śpiew ptaków i sen. To uosobienie: lipa mówi i myśli jak człowiek.
Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie! / Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,
Dlaczego o to pytają: Najczęstsze pytanie: kto jest osobą mówiącą. Odpowiedź to lipa, nie poeta i nie gość. Pytają też o środek stylistyczny (uosobienie, apostrofa do gościa).
Bardzo krótkie wersy, po pięć sylab, i zwrot do zdrowia jak do osoby. Dopiero choroba uczy, że nic nie jest ważniejsze od zdrowia.
Ślachetne zdrowie, / Nikt się nie dowie, / Jako smakujesz, / Aż się zepsujesz.
Dlaczego o to pytają: W zadaniu otwartym trzeba nazwać wartość (zdrowie) i uzasadnić ją treścią fraszki: bez zdrowia inne dobra nie cieszą.
Osiem wersów modlitwy. Gospodarz przeciwstawia swój skromny dom marmurowym pałacom innych i prosi Boga o proste dobra.
Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gniaździe ojczystym, / A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym,
Dlaczego o to pytają: Z tej fraszki robi się pytania o renesansowy ideał spokojnego życia na wsi i o to, do kogo mówi osoba mówiąca (do Boga).
Poważna fraszka o tym, że ludzkie sprawy są drobne i przemijające. Na końcu ludzie są porównani do lalek, które ktoś chowa do worka.
Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy, / Fraszki to wszytko, cokolwiek czyniemy;
Dlaczego o to pytają: Pokazuje, że fraszka nie zawsze jest żartem. W zadaniu prawda/fałsz to częsta pułapka.
Pieśń radzi cieszyć się chwilą, ale z umiarem. Los jest zmienny, więc trzeba umieć znieść zarówno szczęście, jak i nieszczęście.
U Fortuny to snadnie, / Że kto stojąc upadnie;
Dlaczego o to pytają: Nauczyciel pyta o radę, jaką daje pieśń (umiar, spokój, cnota), i o uosobienie Fortuny.
Ojciec patrzy na ubranka zmarłej córki i mówi do nich jak do żywych. Zdrobnienia (letniczek, uploteczki, giezłeczko, bryłeczka) pokazują jego czułość.
Nieszczesne ochędóstwo, żałosne ubiory / Mojej namilszej cory,
Dlaczego o to pytają: Pytają o adresata trenu (ubranka, nie córka), o apostrofę i o funkcję zdrobnień.
Zamiast ślubnej wyprawy córka dostała koszulkę i płótno, a ojciec włożył jej pod głowę grudkę ziemi. Trumna nazwana jest skrzynką, w której zamknięto dziewczynkę razem z jej posagiem.
Niestetyż, i posag i ona / W jednej skrzynce zamkniona.
Dlaczego o to pytają: To zakończenie trenu i jego najsmutniejszy obraz. Pada pytanie, co oznacza skrzynka i dlaczego ojciec mówi o posagu.
Ojciec mówi do córki, że po jej śmierci dom opustoszał, choć mieszka w nim wiele osób. Dalej przypomina, jak śpiewała, biegała i rozśmieszała rodziców, i zestawia to z dzisiejszą ciszą.
Pełno nas, a jakoby nikogo nie było: / Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło.
Dlaczego o to pytają: Na tym trenie opiera się zadanie o kontrast: dom za życia Orszuli i dom po jej śmierci. Trzeba opisać oba obrazy i nazwać uczucie ojca.
Księgi pierwsze, wtóre i trzecie; do tego fraszki dodane.
„Pieśni Jana Kochanowskiego Księgi Dwoje”. Pieśń IX z Ksiąg pierwszych ma 10 strof.
Ostatni to Tren XIX albo Sen, w którym matka poety pociesza go we śnie.
Tyle mają Tren VII (wersy dłuższe na przemian z krótkimi) i Tren VIII.
Tyle ma każdy wers fraszki „Na zdrowie” (Śla-chet-ne zdro-wie).
Tak w tekście nazywa się córka poety; w szkole częściej mówi się Urszulka.
5 zadań typu prawda/fałsz, 4 otwarte, 4 zamknięte, 2 na dobieranie i 1 z luką do uzupełnienia. Poniżej dosłowne polecenia z bazy, bez odpowiedzi.
Dla kogo, jaki to gatunek i co czuje ojciec w Trenach VII i VIII.
Osoba mówiąca, wartości i tematyka konkretnych utworów.
Rozróżnianie fraszki, pieśni i trenu oraz podstawowe fakty o autorze.
Pytania losowane z bazy tej lektury, odpowiedzi otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Sprawdzian z „Jan Kochanowski — fraszki, pieśni, treny” z odpowiedziami: 5 pytań bez konta →
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 109 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
Ten dział omawia rozdział 6 „Kochanowski i Mickiewicz wierszem” (s. 89–104) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 6 →
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).