📖Język polskizadania do tekstu w części I i temat wypracowania w części IIczęść I: 25 pkt · wypracowanie: 20 pkt14 zadań

👻Dziady cz. II

Adam Mickiewicz, „Dziady część II” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania

Nocny obrzęd ku czci zmarłych w wiejskiej kaplicy i trzy grupy duchów, z których każda zostawia inną naukę o człowieku. Na egzaminie to najczęściej fragment w części I albo argument w wypracowaniu o winie i karze.

„Dziady część II” to dramat romantyczny Adama Mickiewicza. Cała akcja mieści się w jednym miejscu i w ciągu jednej nocy: w wiejskiej kaplicy przy cmentarzu gromada wieśniaków odprawia dziady — ludowy obrzęd ku czci zmarłych, znany na dawnych ziemiach litewsko-białoruskich. Prowadzi go Guślarz, który wywołuje kolejno trzy rodzaje duchów, a chór wieśniaków powtarza za nim formuły obrzędu. Każda zjawa opowiada swoją historię i zostawia zgromadzonym naukę moralną, więc utwór jest zbudowany z powtarzalnych scen — łatwo je zapamiętać. Na egzaminie ósmoklasisty ta lektura pojawia się najczęściej jako fragment w części I: pytania dotyczą przebiegu obrzędu, kolejności zjaw i tego, kto co przewinił. W wypracowaniu bywa przywoływana przy tematach o winie i karze, o odpowiedzialności za własne czyny i o pamięci o zmarłych. Największy kłopot sprawia uczniom mylenie części II z częścią IV — Gustaw i historia nieszczęśliwej miłości należą do innej części cyklu.

Co trzeba wiedzieć o lekturze

Obrzęd dziadów — miejsce, czas i cel

Dziady to ludowy obrzęd ku czci zmarłych, odprawiany nocą w kaplicy przy cmentarzu. Wieśniacy wywołują dusze, częstują je jedzeniem i pytają, czego im potrzeba, żeby zaznały spokoju. Kościół takich praktyk zakazywał, więc obrzęd odbywa się potajemnie, przy zamkniętych drzwiach.

Kto występuje w kaplicy

Obrzęd prowadzi Guślarz — zna zaklęcia, wywołuje zjawy i decyduje, kiedy je odprawić. Pomaga mu Starzec, a zgromadzeni wieśniacy tworzą chór, który powtarza za Guślarzem formuły. Wśród nich jest Pasterka, dziewczyna w żałobie, ważna dopiero w ostatniej scenie.

Zjawy w kolejności pojawiania się

Najpierw przychodzą duchy lekkie: dwoje dzieci, Józio i Rózia. Potem duch najcięższy — Widmo złego pana, otoczone nocnym ptactwem, które nie daje mu nic zjeść. Na końcu duch pośredni: Zosia, młoda pasterka unosząca się nad ziemią. Kolejność jest stała i arkusz o nią pyta.

Trzy nauki moralne obrzędu

Dzieci: kto nie zaznał na ziemi goryczy, nie zazna w niebie słodyczy. Zły pan: kto za życia ani razu nie zachował się po ludzku, temu człowiek już nie pomoże. Zosia: kto nie dotknął ziemi, czyli nie żył naprawdę wśród ludzi i nikogo nie pokochał, ten nieba nie osiągnie.

Gatunek, budowa i otwarte zakończenie

To dramat romantyczny pisany wierszem: nie ma narratora, są dialogi i didaskalia, a świat nadprzyrodzony wkracza w zwykły. Po odprawieniu Zosi zjawia się nieme widmo, które nie reaguje na polecenia Guślarza i odchodzi w ślad za Pasterką. Utwór urywa się bez wyjaśnienia tej sceny.

Do wypracowania: czego dowodzi ta lektura

Pasuje do tez o winie i karze, bo zły pan odpowiada po śmierci za krzywdy wyrządzone za życia. Pasuje też do tez o tym, że życia nie da się przejść bez cierpienia i bez miłości, oraz do tematów o pamięci o zmarłych i o obowiązkach wobec drugiego człowieka.

Najczęstsze pomyłki

Te błędy najczęściej kosztują punkty w zadaniach do tej lektury.

ŹleW drugiej części „Dziadów” Gustaw opowiada o swojej nieszczęśliwej miłości.

DobrzeGustaw i historia nieszczęśliwej miłości to część IV „Dziadów”.

W części II pojawia się jedynie nieme widmo, którego utwór nie nazywa po imieniu. Podpisanie go Gustawem jako pewnym faktem to błąd — to co najwyżej interpretacja łącząca obie części cyklu.

ŹleJózio i Rózia pokutują, bo za życia byli niegrzeczni.

DobrzeJózio i Rózia nie mogą wejść do nieba, bo nie zaznali żadnej przykrości.

Dzieci nie mają win. Brakuje im doświadczenia cierpienia, a obrzęd mówi wprost, że kto nie poznał goryczy, ten nie pozna też słodyczy nieba.

ŹleUczestnicy obrzędu potrafią pomóc każdemu duchowi.

DobrzeWidmu złego pana nikt w kaplicy pomóc nie potrafi.

Pan przez całe życie nie okazał nikomu litości, więc teraz żadna ludzka pomoc go nie dosięga. O tę właśnie zasadę najczęściej pyta zadanie otwarte.

ŹleZosia pokutuje za to, że kogoś skrzywdziła.

DobrzeZosia pokutuje za to, że nikogo nie pokochała.

Za życia odtrącała wszystkich zalotników i żyła obok ludzi, a nie z nimi. Dlatego po śmierci unosi się w powietrzu i nie może dotknąć ziemi.

Jak arkusz pyta o tę lekturę

Zadanie zamknięte

Wskaż, jakie duchy Guślarz przywołuje jako pierwsze podczas obrzędu w kaplicy.

Odpowiedź: duchy lekkie, czyli dwoje dzieci — Józia i Rózię. Punkt dostajesz za wskazanie właściwej grupy, nie za same imiona.

Prawda/fałsz

Oceń prawdziwość zdań o przebiegu obrzędu: obrzęd prowadzi ksiądz; zjawy pojawiają się w ustalonej kolejności; każdemu duchowi zgromadzeni potrafią pomóc.

Kolejno: fałsz, prawda, fałsz. W tym typie zadania nie ma punktów częściowych — jedna zła ocena przekreśla cały punkt.

Dobieranie

Dopasuj każdą zjawę z drugiej części „Dziadów” do nauki, jaką zostawia zgromadzonym w kaplicy.

Musisz rozróżnić trzy nauki: o goryczy i słodyczy (dzieci), o człowieczeństwie (zły pan), o dotknięciu ziemi (Zosia). Wypełnij wszystkie pary, bo brak jednej to brak punktu.

Zadanie otwarte

Wyjaśnij, dlaczego uczestnicy obrzędu nie potrafią ulżyć Widmu złego pana. W odpowiedzi odwołaj się do jego postępowania za życia.

Pełna odpowiedź ma dwie części: czym pan zawinił, czyli okrucieństwem wobec poddanych i odmową pomocy głodnym, oraz jaka zasada z tego wynika — kto nie był człowiekiem, temu człowiek nie pomoże.

Wypracowanie

Czy każdy zły czyn wraca do człowieka? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do drugiej części „Dziadów” Adama Mickiewicza oraz do innej lektury obowiązkowej.

Odwołanie musi być konkretne: nazwij postać, przywołaj wydarzenie i pokaż, jak potwierdza twoją tezę. Samo streszczenie utworu nie liczy się jako argument.

Jak powtórzyć tę lekturę przed egzaminem

1Zrób tabelę z trzema kolumnami: zjawa, jej wina lub brak, nauka moralna. Trzy wiersze wystarczą, żeby odpowiedzieć na większość zadań zamkniętych z tej lektury.
2Zapamiętaj porządek wywoływania: najpierw duchy lekkie, potem najcięższy, na końcu pośredni. Arkusz lubi pytać właśnie o kolejność obrzędu.
3Przy każdej zjawie dopisz, o co prosi zgromadzonych i czy tę prośbę da się spełnić — to najczęstsza treść zadań otwartych.
4Trzy nauki moralne przećwicz własnymi słowami, po jednym zdaniu na każdą. Na egzaminie i tak trzeba je sparafrazować, a nie odtworzyć z pamięci.
5Przygotuj dwa gotowe argumenty do wypracowania: o odpowiedzialności za wyrządzoną krzywdę (zły pan) i o tym, że pełne życie wymaga zarówno cierpienia, jak i miłości (dzieci, Zosia).

Najczęstsze pytania

O czym są „Dziady” część II?

O nocnym obrzędzie ku czci zmarłych, który wieśniacy odprawiają w kaplicy. Guślarz wywołuje kolejno dwoje dzieci, okrutnego pana i młodą pasterkę Zosię. Każda zjawa mówi, dlaczego nie zaznaje spokoju, i zostawia zgromadzonym naukę moralną.

Kto jest głównym bohaterem „Dziadów” części II?

Nie ma jednej postaci, która prowadziłaby akcję. Najważniejszy jest Guślarz, bo to on kieruje obrzędem i decyduje o kolejności zjaw. Obok niego liczy się bohater zbiorowy — chór wieśniaków. Duchy pojawiają się tylko na chwilę, każdy w swojej scenie.

Czy „Dziady” część II są na egzaminie ósmoklasisty?

Tak, to jedna z lektur obowiązkowych. Fragment może trafić do części I arkusza jako tekst literacki, a całość możesz wykorzystać jako odwołanie w wypracowaniu. Obowiązuje wyłącznie część II — nie III ani IV.

Czego uczą „Dziady” część II?

Trzech rzeczy naraz. Że do szczęścia nie dochodzi się, nie poznawszy cierpienia. Że krzywda wyrządzona ludziom wraca po śmierci i nikt nie odkupi jej za ciebie. Że życie obok ludzi, bez miłości, też jest niepełne. Wszystkie trzy nauki wypowiadają same zjawy.