Sprawdzian z „Zemsty” z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen
Aleksander Fredro, „Zemsta” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania
Komedia Aleksandra Fredry o dwóch sąsiadach, którzy dzielą jeden zamek i nie potrafią się dogadać. Warto znać bohaterów, a w wypracowaniu lektura przydaje się jako przykład do tematów o konflikcie, uporze i pojednaniu.
„Zemsta” to komedia w czterech aktach, napisana wierszem — ośmiozgłoskowcem z rymami. Nie ma tu narratora: wszystkiego dowiadujesz się z dialogów i z didaskaliów, czyli tekstu pobocznego. Akcja mieści się w jednym miejscu i w krótkim czasie: w starym zamku, którego jedną część zajmuje porywczy Cześnik Maciej Raptusiewicz, a drugą cichy i wyrachowany Rejent Milczek. Iskrą do awantury jest mur graniczny, ale prawdziwym paliwem sporu jest duma obu sąsiadów. Obok kłótni biegnie wątek miłosny: Klara, synowica Cześnika, i Wacław, syn Rejenta. Fredro miał się zainspirować aktami dawnego procesu o zamek w Odrzykoniu. W arkuszu ta lektura może się pojawić dwojako — jako fragment tekstu literackiego w części I albo jako utwór, do którego odwołujesz się w wypracowaniu. Kłopot sprawia mylenie pokrewieństw bohaterów i branie cichego Rejenta za postać łagodną.
Cześnik Maciej Raptusiewicz jest opiekunem Klary, swojej synowicy, i szuka żony — myśli o wdowie Podstolinie, czyli Hannie Czepiersińskiej. Rejent Milczek jest ojcem Wacława. Klara i Wacław się kochają. Papkin służy Cześnikowi za posłańca, Dyndalski jest jego starym marszałkiem dworu.
Raptusiewicz pochodzi od raptusa, człowieka wybuchowego; Milczek — od milczenia i skrywania zamiarów. Każdy mówi inaczej: Cześnik rzuca rozkazy i powtarza wciąż to samo powiedzonko, Rejent wtrąca pobożne formuły, Papkin przechwala się czynami, których nie dokonał. W dramacie to język charakteryzuje postać.
Cała akcja toczy się w jednym zamku, podzielonym między dwóch właścicieli, i zamyka w krótkim czasie. Bezpośrednią przyczyną awantury jest mur graniczny: Rejent posyła robotników, żeby go naprawili, a ludzie Cześnika ich przepędzają. Rejent odpowiada nie szablą, lecz pozwem i świadkami.
Cześnik szuka żony i wysyła Papkina z wyzwaniem do sąsiada. Rejent postanawia ożenić Wacława z Podstoliną, żeby pokrzyżować plany Cześnika. Ten w odwecie dyktuje Dyndalskiemu list, który ma zwabić Wacława do zamku, a potem zmusza go do natychmiastowego ślubu z Klarą. Ślub młodych kończy spór — sąsiedzi się godzą.
Utwór dzieli się na akty i sceny, a tekst — na główny (dialogi i monologi) oraz poboczny (didaskalia). Komizm ma trzy źródła: postaci z przesadnymi cechami, sytuacji (pomyłki, podsłuchiwanie, pojedynek, do którego nie dochodzi) i słowa (przechwałki, powtarzane zwroty, dyktowanie listu).
Pasuje do tematów o konflikcie i pojednaniu, o uporze, który ośmiesza człowieka, i o miłości silniejszej od waśni dorosłych. Przy temacie o bohaterze komicznym najlepszym przykładem jest Papkin. Zawsze podawaj imię bohatera i konkretną scenę, nie samo streszczenie.
Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tej lektury.
Nie ma tu narratora ani opisów świata podanych wprost. Wszystko wynika z wypowiedzi bohaterów i z didaskaliów.
Cichy ton to jego maska. Zamiast się bić, zbiera świadków, pisze pozew i próbuje ożenić syna wbrew jego uczuciom, żeby zaszkodzić Cześnikowi.
Uwaga na odpowiedzi, które opisują wydarzenia prawdziwe, ale późniejsze. Pytanie o bezpośrednią przyczynę dotyczy naprawy muru i przepędzenia robotników.
W niebezpieczeństwie natychmiast traci odwagę, a gdy uwierzy, że został otruty, pisze testament. To postać komiczna, nie wzór bohatera.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Bezpośrednią przyczyną awantury między Cześnikiem a Rejentem jest A. starania obu o rękę Podstoliny, B. naprawa muru granicznego, C. przyjazd Wacława do zamku, D. list podyktowany Dyndalskiemu.
Jedna odpowiedź, bez uzasadnienia. Sprawdź, czy pozostałe wersje nie opisują zdarzeń późniejszych — one też są prawdziwe, ale nie są przyczyną.
Oceń prawdziwość stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe. 1. Wacław jest synem Rejenta Milczka. 2. Klara jest córką Cześnika. 3. Akcja toczy się w zamku podzielonym między dwóch właścicieli.
Każde zdanie oceniasz osobno; w przykładowych zadaniach prawda–fałsz w Informatorze CKE punkt jest za komplet poprawnych ocen. Zdanie o Klarze jest fałszywe — Cześnik jest jej stryjem i opiekunem.
Do każdego bohatera dobierz cechę, która go charakteryzuje. Bohaterowie: Cześnik, Rejent, Papkin. Cechy: A. porywczość, B. tchórzliwość ukryta pod przechwałkami, C. obłuda i wyrachowanie, D. nieśmiałość.
Cech jest więcej niż bohaterów — jedna zostaje niewykorzystana. Nie zostawiaj pustych pól, bo za brak odpowiedzi nie dostaniesz punktu.
Wyjaśnij, na jaką cechę bohatera wskazuje nazwisko Milczek. W uzasadnieniu odwołaj się do jednego zachowania Rejenta.
Pełna odpowiedź ma dwie części: nazwanie cechy i przykład z utworu. Samo „bo jest cichy” to odpowiedź niepełna, bo brakuje odwołania do zdarzenia.
Czy warto dążyć do zgody, nawet gdy uważamy, że mamy rację? Napisz rozprawkę, w której rozważysz problem i uzasadnisz swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do „Zemsty” Aleksandra Fredry oraz do innego utworu literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.
Odwołanie do lektury musi być funkcjonalne: przywołaj konkretne wydarzenie albo zachowanie bohatera — samo imię postaci to według Informatora CKE za mało. Sama wzmianka o tytule i nazwisku autora nie wystarczy.
O sporze dwóch sąsiadów, którzy mieszkają w jednym zamku i nie potrafią się dogadać. Porywczy Cześnik chce się mścić szablą, a wyrachowany Rejent — pozwem i podstępem. Równolegle rozwija się miłość Klary i Wacława, która na końcu godzi obie strony.
Nie ma jednego. Akcję napędzają dwaj przeciwnicy: Cześnik Maciej Raptusiewicz i Rejent Milczek. Jeśli trzeba wskazać jednego, bliżej tej roli jest Cześnik, bo to on obmyśla zemstę i dyktuje list. Papkin jest postacią najbardziej komiczną, ale nie głównym bohaterem.
Tak. Może pojawić się jako fragment tekstu literackiego w części I arkusza albo jako lektura, do której odwołujesz się w wypracowaniu. Trzeba znać bohaterów, ich relacje i kolejność wydarzeń — szczegóły, a nie ogólne wrażenia.
Bo ma rozśmieszać, a konflikt kończy się dobrze: zgodą i ślubem. Śmieszą przesadne cechy bohaterów, ich sposób mówienia i sytuacje, w których plany obracają się przeciwko pomysłodawcom. Rodzaj literacki tego utworu to dramat, a komedia jest jego gatunkiem.
Na sprawdzianie z „Zemsty” pada pytanie, ilu murarzy naprawia mur, kim jest dla Cześnika Klara, jakie próby wyznacza Papkinowi i dlaczego Podstolina nagle zmienia narzeczonego. Tu masz przebieg akcji scena po scenie, postacie z ich rolą w intrydze i cytaty sprawdzone w tekście.
Akty i sceny według wydania Wolnych Lektur. Gdy na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
Cześnik przegląda papiery o majątku Podstoliny (lasy, trzy folwarki) i postanawia się z nią ożenić, zamiast starać się o Klarę. Dyndalski wytyka mu pedogrę, kurcz żołądka i reumatyzm.
Przybywa Papkin i przechwala się podróżą i podbojami. Cześnik przypomina mu jego dawne sprawki, opowiada, że ojciec Klary kupił stary zamek, a drugą połową rządzi Rejent Milczek. Zleca Papkinowi swaty u Podstoliny.
Papkin sam postanawia, że Cześnikowi odda Podstolinę, a sobie weźmie Klarę; śpiewa przy gitarze. Potem swata Podstolinę, wymyślając wieczerzę z lordem Pembrok. Podstolina domyśla się, od kogo przyszedł, i daje do zrozumienia, że przyjmie Cześnika.
Cześnik wpada z wiadomością, że Rejent kazał trzem murarzom naprawiać mur graniczny. Każe Papkinowi zebrać ludzi i spędzić ich z roboty.
W ogrodzie Wacław wchodzi wyłomem w murze i spotyka się z Klarą w altanie. Namawia ją do ślubu, a gdy ona pyta o sposób, sugeruje ucieczkę. Klara odmawia: będzie jego wszędzie, tylko nie w niesławie.
Śmigalski ze służbą przepędza murarzy, a Papkin chowa się za róg domu. Cześnik i Rejent kłócą się z okien. Cześnik woła o gwintówkę, Rejent zamyka okno. Gdy wszyscy odchodzą, Papkin wygraża pustemu murowi.
Wacław poddaje się Papkinowi jako „jeniec” i przedstawia się jako komisarz Rejenta. Papkin prowadzi go do Cześnika, licząc, że w nagrodę dostanie Klarę.
Cześnik każe rzekomemu komisarzowi odejść i odrzuca propozycję zgody. Wacław zostaje, przekupuje Papkina sakiewką złota, wyznaje, że jest synem Rejenta i kocha Klarę, i ostrzega, że z wieży może strzelić z wiatrówki.
Klara radzi Wacławowi, by zjednał sobie Podstolinę, która właśnie przyjęła oświadczyny Cześnika. Przy spotkaniu Wacław i Podstolina rozpoznają się: to Anna, którą dawniej zwodził jako rzekomy książę Radosław. Podstolina zabiera go do swoich komnat.
Papkin wygłasza do Klary kwiecisty komplement i prosi o pozwolenie na starania. Klara żąda trzech prób: sześć miesięcy milczenia, rok i sześć dni o chlebie i wodzie, a na koniec żywy krokodyl.
Cześnik chwali się zaręczynami: Podstolina dała mu pierścień. Wysyła Papkina, by wyzwał Rejenta na pojedynek o czwartej, u trzech kopców w Czarnym Lesie.
Rejent spisuje z murarzami skargę. Wmawia im, że są zbici i skaleczeni, dopisuje im matkę, żonę i czworo dzieci, a oni podpisują krzyżykiem. Gdy proszą o zapłatę, wypycha ich za drzwi.
Rejent zakazuje Wacławowi ślubu z Klarą i oznajmia, że ma poślubić Podstolinę. W intercyzie zapisał, że strona, która zerwie umowę, zapłaci sto tysięcy.
Papkin u Rejenta pije wino, drwi z niego i dopiero gdy Rejent grozi wyrzuceniem przez okno, a za drzwiami stoi czterech ludzi, plącząc się przekazuje wyzwanie.
Przychodzi Podstolina, podpisuje układ i wita Rejenta jak synowa. Papkin dostaje list do Cześnika i zostaje wyprowadzony przez pachołków. Za drzwiami słychać łoskot, jakby ktoś spadł ze schodów.
Cześnik szykuje wesele: Śmigalski roznosi zaproszenia, kuchmistrz Perełka ma ułożyć na stole cyfrę M.H. (Maciej, Hanna). Cześnik ogląda szable, wśród nich Panią Barską.
Cześnik czyta list i dowiaduje się, że Podstolina odeszła do Rejenta i ma wyjść za Wacława. Wcześniej rzuca uwagę, że Rejent „otruł pewnie” Papkina winem.
Papkin, przekonany, że jest otruty, pisze testament. Cześnik dyktuje Dyndalskiemu list, jakby od Klary do Wacława; Dyndalski wpisuje wszędzie „mocium panie”, więc Cześnik drze kartkę. Zamiast listu posyła do Wacława Rózię z ustną prośbą, a przy wyłomie w murze stawia ludzi w zasadzce.
Papkin odczytuje Klarze testament: zapisuje jej gitarę angielską i kolekcję motyli, a szpadę Artemizę najdzielniejszemu rycerzowi w Europie.
Przychodzi Wacław. Cześnik zastępuje mu drogę i stawia warunek: więzienie albo natychmiastowy ślub z Klarą. Młodzi się zgadzają i idą do kaplicy.
Zjawia się Rejent, który na próżno czekał na pojedynek, i słyszy wiwaty z kaplicy. Cześnik chwyta za szablę, ale się powstrzymuje, bo gościa w swoim domu nie tknie. Rzuca karabelę na stół i mówi Rejentowi, że syna mu ożenił.
Podstolina wyjawia, że chciała szybko wyjść za mąż, bo jej majątek przechodzi na Klarę. Klara obiecuje zapłacić za Wacława sto tysięcy. Rejent błogosławi młodych, Papkin drze testament, a Cześnik podaje Rejentowi rękę na zgodę.
| Cześnik Maciej Raptusiewicz | Opiekun i stryj Klary, właściciel jednej części zamku. Porywczy: na wieść o murze od razu każe bić murarzy i woła o gwintówkę. Powtarza „mocium panie”. |
|---|---|
| Klara | Synowica Cześnika (w testamencie Papkina: Klara Raptusiewiczówna, starościanka zakroczymska). Kocha Wacława, ale nie zgadza się uciec z domu. Rozsądna i dowcipna: kpi z Papkina, wyznaczając mu próbę z krokodylem. |
| Rejent Milczek | Sąsiad Cześnika, ojciec Wacława. Mówi słodko i pobożnie, a działa podstępnie: wmawia murarzom rany, żeby zyskać świadków, i odbiera Cześnikowi narzeczoną. Jego powiedzonko to „Niech się dzieje wola nieba”. |
| Wacław | Syn Rejenta, zakochany w Klarze. Wkrada się do zamku Cześnika jako rzekomy komisarz. W przeszłości zwodził Annę (Podstolinę), udając księcia Radosława. |
| Podstolina (Hanna) | Wdowa, jej trzecim mężem był podstoli Czepiersiński. Przyjmuje oświadczyny Cześnika, a potem przechodzi na stronę Rejenta. Zależy jej na mężu z majątkiem, bo jej dobra przypadają Klarze. |
| Józef Papkin | Samochwał i tchórz: przedstawia się jako „lew północy”, a podczas bójki stoi z tyłu. Posłaniec Cześnika do Podstoliny i do Rejenta. Szpadę nazywa Artemizą. |
| Dyndalski | Marszałek, czyli zarządca dworu Cześnika. Sługa, który śmiało mu się sprzeciwia, np. mówi, że list pisany w imieniu Klary to dla niej despekt. Pisze powoli: przez jego duże „B” i „mocium panie” list idzie w strzępy. |
| Śmigalski | Dworzanin Cześnika. Przepędza murarzy, a w akcie IV roznosi zaproszenia na wesele. |
| Perełka | Kuchmistrz Cześnika. Pyta, jaką cyfrę ułożyć na stole weselnym, i słyszy: M.H., Maciej i Hanna. |
| Mularze | Robotnicy Rejenta. Dwaj z nich, Michał Kafar i Maciej Miętus, podpisują krzyżykiem skargę, choć sami przyznają, że ledwie ich szturchnięto. |
Każdy cytat to dosłowny fragment utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi albo w wypracowaniu.
Cześnik dowiaduje się, że Rejent naprawia mur, i każe przepędzić robotników. Stąd bierze się bójka w scenie 7.
Mur naprawia! / Mur graniczny, trzech murarzy!
Dlaczego o to pytają: Zadania zamknięte pytają o bezpośrednią przyczynę awantury i dają dystraktory z późniejszych wydarzeń (Podstolina, list). Odpowiedź to naprawa muru.
Wacław jako rzekomy komisarz proponuje, by obaj sąsiedzi ustąpili i zapomnieli dawne szkody. Cześnik odpowiada przesadnymi porównaniami.
Ja z nim w zgodzie? — Mocium panie, / Wprzódy słońce w miejscu stanie! / Wprzódy w morzu wyschnie woda, / Nim tu u nas będzie zgoda!
Dlaczego o to pytają: Dobry przykład porywczości i uporu Cześnika do charakterystyki albo rozprawki o zgodzie. Zakończenie komedii pokazuje, że się mylił.
Klara udaje, że zgadza się na zaloty Papkina, i wyznacza mu próby posłuszeństwa, wytrwałości i śmiałości. Ostatnia to schwytanie krokodyla.
Posłuszeństwa chcąc dać miarę / Milczeć trzeba sześć miesięcy.
Dlaczego o to pytają: Scena pokazuje komizm sytuacji i dowcip Klary. Pytania dotyczą liczby prób albo tego, czym Klara ośmiesza samochwała.
Rejent wmawia murarzom, że zostali zbici i skaleczeni, i każe podpisać skargę. Gdy proszą o zapłatę, wypycha ich za drzwi. Na końcu zdradza, co naprawdę planuje.
Czapkę przedam, pas zastawię, / A Cześnika stąd wykurzę;
Dlaczego o to pytają: To główny dowód, że Rejent jest obłudny, a nie łagodny. Przydaje się do zadania o nazwisku mówiącym Milczek i do porównania obu sąsiadów.
Papkin najpierw pije wino i obraża gospodarza, a gdy Rejent grozi mu wyrzuceniem przez okno, zaczyna się jąkać. Wcześniej przedstawia się górnolotnie.
Jestem Papkin — lew północy, / Rotmistrz sławny i kawaler —
Dlaczego o to pytają: Najczęściej cytowany przykład samochwalstwa Papkina. Zadania proszą o cechę bohatera z uzasadnieniem, a ta scena daje obie części odpowiedzi.
Cześnik dyktuje list, który ma zwabić Wacława, a Dyndalski wiernie zapisuje także jego powiedzonko. Cześnik drze kartkę i rezygnuje z listu.
Bardzo proszę, mocium panie, / Mocium panie, me wezwanie,
Dlaczego o to pytają: Klasyczny przykład komizmu słowa i sytuacji. Na egzaminie pojawia się jako fragment dramatu z pytaniem o źródło komizmu.
Papkin wierzy, że wypił zatrute wino, i odczytuje Klarze testament. Nie ma majątku nieruchomego, a długów każe nie płacić.
bo jestem otruty przez rejenta Milczka w lampce wina
Dlaczego o to pytają: Pytają o powód napisania testamentu i o to, co Papkin zapisuje Klarze (gitarę angielską i kolekcję motyli).
Cześnik tłumaczy Rejentowi swoją zemstę: skoro tamten zabrał mu narzeczoną, on zabrał mu syna i ożenił go z Klarą.
Tyś mi ukradł moją wdowę, / By ją zmienić na synowę — / Jam zatrzymał twego syna, / By mu sprawić tu wesele — / Masz więc byka za indyka.
Dlaczego o to pytają: Tu wyjaśnia się tytuł komedii. Zemsta Cześnika prowadzi do zgody, czyli spełnia się motto o złym, które przydaje się na dobre.
Akt I – 8 scen, akt II – 9, akt III – 7, akt IV – 13.
Tylu robotników naprawia mur graniczny na polecenie Rejenta (akt I, scena 5).
Tyle folwarków ma Podstolina według papierów, które czyta Cześnik w pierwszej scenie.
Podstoli Czepiersiński był trzecim mężem Podstoliny. Ożenił się z nią wiosną, a jesienią już nie żył.
Próby Klary dla Papkina: pół roku milczenia i rok z sześcioma dniami o chlebie i wodzie. Trzecia próba to żywy krokodyl.
Miejsce i pora pojedynku: u trzech kopców w Czarnym Lesie, circa quartam, czyli około czwartej.
Sto tysięcy musi zapłacić strona, która zerwie intercyzę o ślubie Wacława z Podstoliną. Na końcu Klara obiecuje zapłacić tę sumę.
Cyfra na weselnym stole: Maciej i Hanna, czyli Cześnik i Podstolina (akt IV, scena 1).
Artemiza to szpada Papkina, Pani Barska to szabla Cześnika, którą ten ogląda przed weselem.
W bazie jest 17 zadań do „Zemsty”: 5 zamkniętych z jedną poprawną odpowiedzią, 4 na dobieranie, 4 typu prawda/fałsz i 4 otwarte z krótką odpowiedzią. Najczęściej wracają przyczyna sporu, zakończenie komedii i cechy bohaterów. Poniżej dosłowne polecenia z bazy, bez odpowiedzi.
Zadania zamknięte i otwarte o przyczynie awantury i o tym, jak kończy się komedia.
Dobieranie cech do postaci i nazwiska mówiące.
Przyczyny i skutki, prawda/fałsz o fabule i pytanie o gatunek.
Pytania losowane z bazy tej lektury, odpowiedzi otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 112 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
Rejent również chwyta za szablę, gdy Cześnik sięga po swoją.
F ✓Cześnik bez wahania wbija szablę w Rejenta.
F ✓Ten dział omawia rozdział 3 „Dramaty z listy lektur” (s. 35–52) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 3 →
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).