📖Język polskizadania do tekstu w części I i temat wypracowania w części IIczęść I: 25 pkt · wypracowanie: 20 pkt14 zadań

🕯️Opowieść wigilijna

Charles Dickens, „Opowieść wigilijna” — lektura obowiązkowa na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania

Historia starego skąpca, którego w jedną noc odmieniają cztery zjawy. To najprostszy w całej liście lektur dowód na tezę, że człowiek może się zmienić — dlatego tak często wraca w wypracowaniach.

„Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa to krótki utwór prozatorski z XIX wieku, złożony z pięciu części, które autor nazwał strofami — tak, jakby całość była kolędą. Akcja toczy się w Londynie czasów wiktoriańskich i mieści się w niecałych dwóch dobach: zaczyna się w wigilijne popołudnie w kantorze Ebenezera Scrooge'a, a kończy w poranek Bożego Narodzenia. Narrator jest trzecioosobowy i wszechwiedzący, miejscami zwraca się wprost do czytelnika. Realistyczny obraz miasta — chłód, mgła, ciasnota mieszkania ubogiego urzędnika — łączy się tu z fantastyką: zmarły wspólnik i trzy duchy świąt pokazują skąpcowi jego przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Na egzaminie ósmoklasisty ta lektura pojawia się najczęściej jako odwołanie w wypracowaniu argumentacyjnym; fragment może też trafić do części I jako tekst literacki. Największe kłopoty uczniów to mylenie ról i kolejności zjaw oraz opowiadanie zakończenia tak, jakby wizja przyszłości naprawdę się spełniła.

Co trzeba wiedzieć o lekturze

Bohaterowie i ich relacje

Ebenezer Scrooge — stary właściciel kantoru, skąpy i samotny. Bob Cratchit — jego nisko opłacany pracownik, ojciec chorowitego Tima. Fred — siostrzeniec, który mimo odmów co roku zaprasza wuja na święta. Jacob Marley — zmarły wspólnik. Belle — dawna narzeczona Scrooge'a.

Czas i miejsce akcji

Londyn w XIX wieku, zimą. Główna akcja obejmuje wigilijne popołudnie, noc i poranek Bożego Narodzenia. Wizje duchów cofają się w przeszłość Scrooge'a i wybiegają w przyszłość, ale to obrazy, nie kolejne dni fabuły — uważaj na to przy streszczaniu.

Cztery zjawy, nie trzy

Najpierw przychodzi duch Marleya, skuty łańcuchem z kas, kluczy i ksiąg rachunkowych, i ostrzega Scrooge'a oraz zapowiada trzy duchy. Potem kolejno: Duch Minionych Świąt, Duch Obecnych Świąt i milczący Duch Przyszłych Świąt, który tylko wskazuje ręką.

Co pokazuje każdy duch

Pierwszy: samotne dzieciństwo, dobrą siostrę, wesołe święta u dawnego pracodawcy i zerwane zaręczyny z Belle. Drugi: skromne święta u Cratchitów i zabawę u Freda. Trzeci: śmierć człowieka, którego nikt nie żałuje, rozprzedawanie jego rzeczy i własny nagrobek Scrooge'a.

Przemiana i zakończenie

Scrooge budzi się w świąteczny poranek i od razu działa: wysyła Cratchitom wielkiego indyka, wspiera zbiórkę dla ubogich, której wcześniej odmówił, idzie na obiad do Freda i podnosi pracownikowi pensję. Tim nie umiera — Scrooge staje się dla niego drugim ojcem.

Do wypracowania: co ta lektura udowadnia

Że człowiek może zmienić się na lepsze, nawet późno. Że pieniądze nie chronią przed samotnością. Że warto pomagać słabszym i że rodzina bywa ważniejsza od majątku. Do każdej z tych tez masz gotowy ciąg wydarzeń, więc argument łatwo rozwinąć.

Najczęstsze pomyłki

Te błędy najczęściej kosztują punkty w zadaniach do tej lektury.

ŹleScrooge'a odwiedzają trzy duchy.

DobrzeScrooge'a odwiedzają cztery zjawy: najpierw duch Marleya, potem trzy duchy świąt.

Marley nie jest duchem świąt — on tylko ostrzega i zapowiada kolejne wizyty. Zadania zamknięte bardzo lubią pytać właśnie o to, kto przychodzi jako pierwszy.

ŹleTim umiera, a Scrooge przeżywa jego pogrzeb.

DobrzeŚmierć Tima to obraz z wizji przyszłości, który po przemianie Scrooge'a się nie spełnia.

Duch Przyszłych Świąt pokazuje przyszłość możliwą, a nie pewną. Jeśli w zadaniu otwartym napiszesz, że chłopiec umarł, mylisz wizję z fabułą i tracisz punkt za rzeczowość.

ŹleScrooge był skąpy i zły od najmłodszych lat.

DobrzeJako chłopiec był samotny, ale zwyczajny; skąpcem stawał się z czasem, aż stracił narzeczoną.

Belle zerwała zaręczyny, bo Scrooge bardziej cenił pieniądze niż ją. Bez tego tłumaczenia cała przemiana wygląda na cud, a przecież bohater wraca do tego, kim już kiedyś był.

ŹleBob Cratchit to wspólnik Scrooge'a.

DobrzeCratchit jest pracownikiem kantoru; wspólnikiem Scrooge'a był Jacob Marley.

To dwie zupełnie różne role: Marley od lat nie żyje i wraca jako zjawa, a Cratchit żyje, ciężko pracuje za marną pensję i utrzymuje liczną rodzinę.

Jak arkusz pyta o tę lekturę

Zadanie zamknięte

Która ze zjaw ukazuje się Scrooge'owi jako pierwsza i zapowiada przybycie trzech duchów? A. Duch Minionych Świąt B. duch Jacoba Marleya C. Duch Obecnych Świąt D. Duch Przyszłych Świąt

Odpowiedź musi wskazywać Marleya. Punkt dostajesz tylko za jedną zaznaczoną literę — poprawka ołówkiem musi być jednoznaczna.

Prawda/fałsz

Oceń, czy poniższe stwierdzenia są prawdziwe. 1. Akcja utworu rozgrywa się w Londynie. 2. Duch Przyszłych Świąt tłumaczy Scrooge'owi, co ma zmienić w swoim życiu.

Pierwsze zdanie jest prawdziwe, drugie fałszywe — ta zjawa milczy i tylko wskazuje. Zaznacz obie odpowiedzi, bo zadanie punktowane jest łącznie.

Dobieranie

Dopasuj zjawy do tego, co pokazują Scrooge'owi: A. Duch Minionych Świąt, B. Duch Obecnych Świąt, C. Duch Przyszłych Świąt — 1. święta u Cratchitów i u Freda, 2. nagrobek z nazwiskiem Scrooge'a, 3. zerwane zaręczyny z Belle.

Poprawne przyporządkowanie to A–3, B–1, C–2. Sprawdź, czy każdej literze przypisałeś dokładnie jedną cyfrę — podwójne dopasowanie unieważnia odpowiedź.

Zadanie otwarte

Wyjaśnij, na czym polega przemiana Ebenezera Scrooge'a. W odpowiedzi odwołaj się do dwóch wydarzeń z utworu.

Musisz nazwać zmianę (ze skąpca i samotnika w człowieka hojnego i otwartego na ludzi) oraz podać dwa konkretne wydarzenia, na przykład odmowę datku na początku i wysłanie indyka Cratchitom na końcu.

Wypracowanie

Napisz rozprawkę, w której udowodnisz, że człowiek może naprawić swoje błędy. W argumentacji odwołaj się do „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa oraz do innego utworu literackiego.

Potrzebujesz tezy, co najmniej dwóch argumentów z przykładami z tekstu, odwołania do drugiego utworu i zakończenia. Praca nie może być krótsza niż 200 wyrazów.

Jak powtórzyć tę lekturę przed egzaminem

1Zrób oś czasu jednej nocy: kantor — wizyta Freda — kwestarze — duch Marleya — trzy duchy — poranek. Większość zadań zamkniętych sprawdza właśnie tę kolejność.
2Do każdej ze zjaw wypisz trzy obrazy, które pokazuje. Zadania na dobieranie opierają się dokładnie na tym przyporządkowaniu, a przy dwóch duchach łatwo się pomylić.
3Zbuduj tabelkę „Scrooge przed” i „Scrooge po”: jak traktuje pracownika, siostrzeńca, ubogich, święta. Z tej tabelki wychodzi gotowy argument do wypracowania.
4Naucz się pisać o wizji przyszłości w trybie warunkowym: „gdyby się nie zmienił, umarłby samotnie”. To jedno ćwiczenie ratuje przed najczęstszym błędem rzeczowym.
5Przygotuj trzy tezy, do których ta lektura pasuje (zmiana człowieka, wartość pomagania, samotność bogacza) i do każdej po dwa wydarzenia. Na egzaminie dopasujesz je do tematu w minutę.

Najczęstsze pytania

O czym jest „Opowieść wigilijna”?

O starym londyńskim skąpcu Ebenezerze Scrooge'u, który nienawidzi świąt i skąpi wszystkim, także sobie. W wigilijną noc odwiedza go duch zmarłego wspólnika, a po nim trzy duchy świąt: minionych, obecnych i przyszłych. Pokazują mu, kim był, co traci teraz i jak samotnie umrze. Rano Scrooge zmienia życie.

Ile duchów odwiedza Scrooge'a?

Zjawy są cztery, ale duchy świąt tylko trzy. Jako pierwszy przychodzi duch Jacoba Marleya, dawnego wspólnika, który ostrzega Scrooge'a i zapowiada kolejne wizyty. Dopiero po nim zjawiają się Duch Minionych Świąt, Duch Obecnych Świąt i milczący Duch Przyszłych Świąt.

Czy „Opowieść wigilijna” jest na egzaminie ósmoklasisty?

Tak, to jedna z lektur obowiązkowych. Może pojawić się jako tekst literacki w części I albo jako lektura, do której odwołujesz się w wypracowaniu. Egzamin trwa 150 minut i można na nim zdobyć 45 punktów: 25 za zadania do dwóch tekstów i 20 za wypracowanie.

Czego uczy „Opowieść wigilijna”?

Że na zmianę nigdy nie jest za późno i że majątek bez ludzi obok niczego nie daje. Dickens pokazuje też biedę miejskich rodzin i to, jak niewiele trzeba, żeby komuś pomóc: Scrooge podnosi pensję, wysyła jedzenie, przychodzi na obiad. Dlatego lektura tak dobrze pasuje do rozprawek o odpowiedzialności za innych.