Sprawdzian z „Reduty Ordona” i „Świtezianki” z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen
Adam Mickiewicz, „Reduta Ordona” i „Świtezianka” — lektury obowiązkowe na egzaminie ósmoklasisty · jedna z lektur obowiązkowych — może być tekstem w arkuszu albo lekturą do wypracowania
Dwa utwory Adama Mickiewicza w jednym dziale: ballada o strzelcu, który złamał przysięgę nad jeziorem, i poetycka relacja świadka z obrony szańca w powstaniu listopadowym. Na egzaminie fragment każdego z nich może trafić do części I.
Ten dział łączy dwa utwory Adama Mickiewicza, które trafiły na listę lektur obowiązkowych razem, choć różni je prawie wszystko. „Świtezianka” to ballada: nad jeziorem Świteź pod Nowogródkiem młody strzelec przysięga wierność tajemniczej dziewczynie, łamie przysięgę i ponosi za to karę. „Reduta Ordona” to utwór epicko-liryczny z podtytułem „Opowiadanie adiutanta” — relacja naocznego świadka z obrony ziemnego szańca podczas rosyjskiego szturmu na Warszawę w powstaniu listopadowym. Na egzaminie ósmoklasisty fragment każdego z tych tekstów może trafić do części I. Pytania dotyczą wtedy tego, kto mówi, jak zbudowany jest świat przedstawiony i jakimi środkami poeta osiąga nastrój albo dynamikę. W wypracowaniu przywołuje się je przy tematach o wierności danemu słowu, o pokusie, o poświęceniu i o obowiązku wobec ojczyzny. Kłopot sprawia mieszanie obu utworów ze sobą — i mylenie ballady Mickiewicza z „Balladyną” Juliusza Słowackiego.
Nad jeziorem Świteź pod Nowogródkiem młody strzelec spotyka się nocami z nieznaną dziewczyną. Ona wątpi w jego stałość, a on sam przysięga jej wierność; dziewczyna ostrzega, że złamanie przysięgi sprowadza karę. Chwilę później z wody wynurza się piękna zjawa i wabi go do siebie. Strzelec ulega, a wtedy okazuje się, że kusicielka i dziewczyna spod modrzewia to ta sama postać — świtezianka, nimfa jeziora.
Rzecz dzieje się we wrześniu 1831 roku, w czasie rosyjskiego szturmu na Warszawę w powstaniu listopadowym. Garstka żołnierzy broni reduty, czyli ziemnego szańca na przedpolu miasta. Gdy wróg wdziera się do środka, Ordon, który kieruje ogniem działa i wydaje rozkazy na wale, wysadza prochownię. Opowiada o tym adiutant — naoczny świadek, który patrzy na bitwę z boku i relacjonuje ją na gorąco.
„Świtezianka” to ballada: krótka fabuła wierszem, dialogi bohaterów, zdarzenie nadprzyrodzone i morał rodem z ludowych opowieści, w strofach czterowersowych. „Reduta Ordona” balladą nie jest — to utwór epicko-liryczny, opowiadanie wierszem. Ma wyraźną akcję i świadka-narratora, ale też apostrofy, wykrzyknienia i ocenę wydarzeń, czyli warstwę liryczną.
Ballada miesza rodzaje literackie: opowiada historię (epika), prowadzi ją w dialogu (dramat), a nastrojowe opisy i komentarz dokłada od siebie narrator (liryka). Do tego nocna, tajemnicza sceneria, postać ze świata fantastycznego, przyroda, która bierze udział w zdarzeniach, i ludowa zasada: nie ma winy bez kary.
W „Świteziance” liczy się dane słowo — strzelec ginie nie za to, że spodobała mu się inna, ale za to, że złamał przysięgę, którą sam złożył. W „Reducie Ordona” najważniejsze jest poświęcenie żołnierza: obrońcy nie cofają się przed wielokrotnie liczniejszym wojskiem, a szaniec sami wysadzają, żeby nie oddać go wrogowi.
W obu pracują epitety, porównania i przenośnie, ale w innym celu. W balladzie budują nastrój tajemnicy — opisy nocy, wody i księżyca, powtórzenia, pytania podsycające niepokój. W „Reducie Ordona” służą dynamice: wyolbrzymiona liczebność wroga, wojsko ożywione i pokazane jak żywioł, wykrzyknienia i apostrofy oddające emocje świadka.
Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tej lektury.
Podtytuł „Opowiadanie adiutanta” sam podpowiada gatunek. W „Reducie” nie ma ani zdarzenia fantastycznego, ani ludowego morału, czyli tego, co decyduje o balladzie.
Podobne brzmienie słów ballada i „Balladyna” bywa mylące. Świtezianka jest nimfą z jeziora Świteź u Mickiewicza, Balladyna — bohaterką dramatu Słowackiego.
Cała pointa ballady polega na tym, że kusicielka sama sprawdza wierność swojego ukochanego. Kto uzna je za dwie osoby, nie zrozumie, dlaczego kara jest sprawiedliwa.
Mickiewicz nie był świadkiem walk i pisał na podstawie cudzej relacji. To utwór literacki, a nie sprawozdanie historyczne — w zadaniu trzeba oddzielić jedno od drugiego.
Wskaż, kto relacjonuje przebieg walki w utworze „Reduta Ordona”.
Odpowiedź: adiutant, naoczny świadek bitwy — nie Ordon i nie sam poeta. Podtytuł utworu podaje ją wprost, więc warto go pamiętać.
Oceń prawdziwość zdań o utworach Adama Mickiewicza: „Świtezianka” jest balladą; akcja „Świtezianki” toczy się nad jeziorem; o walce w „Reducie Ordona” opowiada sam Ordon.
Kolejno: prawda, prawda, fałsz. W przykładowych zadaniach prawda–fałsz w Informatorze CKE punkt jest jeden — za komplet poprawnych ocen.
Dopasuj do właściwego utworu podane określenia: ballada, opowiadanie świadka, złamana przysięga, obrona szańca, postać fantastyczna.
Musisz rozdzielić oba teksty w każdej parze. Wypełnij wszystkie pola, nawet jeśli o którymś się wahasz — w przykładowym zadaniu na dobieranie w Informatorze CKE punkt jest za komplet.
Wyjaśnij, na czym polega kontrast między wojskiem rosyjskim a obrońcami reduty. W odpowiedzi odwołaj się do sposobu, w jaki poeta pokazuje obie strony.
Pełna odpowiedź ma dwie części: czym różnią się obie strony (bezimienna, ogromna masa wobec garstki ludzi) oraz czemu ten kontrast służy — podkreśleniu odwagi i poświęcenia obrońców.
Czy zawsze warto dotrzymywać danego słowa? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do „Świtezianki” Adama Mickiewicza oraz do innej lektury obowiązkowej.
Odwołanie musi być konkretne: nazwij bohatera, przywołaj wydarzenie i pokaż, jak potwierdza twoją tezę. Samo streszczenie ballady nie liczy się jako argument.
O strzelcu, który przysięga wierność dziewczynie spotykanej nocami nad jeziorem Świteź. Wkrótce potem daje się skusić zjawie wynurzającej się z wody i łamie przysięgę. Kusicielka okazuje się tą samą dziewczyną — świtezianką — i strzelec ponosi karę, a jego duch pokutuje nad brzegiem.
Nie. To utwór epicko-liryczny, a jego podtytuł brzmi „Opowiadanie adiutanta”. Ma fabułę i narratora-świadka jak epika, ale też apostrofy, wykrzyknienia i wyraźną ocenę wydarzeń, czyli cechy liryki. Balladą w tym dziale jest wyłącznie „Świtezianka”.
Nie. W utworze ginie razem z wysadzonym szańcem, ale historyczny Julian Konstanty Ordon obronę przeżył i zmarł wiele lat później na emigracji. Mickiewicz nie był świadkiem walk — oparł się na relacji uczestnika powstania i stworzył obraz literacki, nie sprawozdanie.
Tak, oba należą do lektur obowiązkowych. Fragment każdego z nich może trafić do części I arkusza jako tekst literacki, a w części II możesz się do nich odwołać w wypracowaniu. Przydają się przy tematach o wierności danemu słowu i o poświęceniu dla ojczyzny.
Dwa krótkie utwory, które na sprawdzianie często trafiają do jednego zadania: ballada o strzelcu, który złamał przysięgę nad jeziorem Świteź, i relacja adiutanta z obrony reduty. Poniżej przebieg obu utworów strofa po strofie i wers po wersie, postacie, sceny z cytatami i pytania z naszej bazy.
Najpierw „Świtezianka” (numery strof), potem „Reduta Ordona” (numery wersów), według wydania Wolnych Lektur. Gdy na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
Narrator widzi nad jeziorem Świteź chłopca i dziewczynę idących przy świetle księżyca. Ona daje mu maliny, on jej kwiatki do wianka. Spotykają się prawie każdej nocy pod modrzewiem. On jest strzelcem, o niej nikt nic nie wie.
Strzelec pyta dziewczynę, skąd przychodzi i kim są jej rodzice. Namawia ją, żeby zamieszkała z nim w chatce w leszczynie, gdzie jest dużo owoców, mleka i zwierzyny.
Dziewczyna odpowiada, że ojciec ostrzegał ją przed męską obłudą. Pyta, czy strzelec będzie jej wierny.
Strzelec klęka, bierze w dłoń piasek i przysięga przy blasku księżyca. Dziewczyna ostrzega go, że kto złamie przysięgę, temu biada za życia i po śmierci.
Dziewczyna wkłada wianek i ucieka. Strzelec biegnie za nią, ale jej nie dogania.
Strzelec wraca sam brzegiem jeziora. Zrywa się wiatr, woda się burzy i z jeziora wynurza się piękna dziewczyna w lekkich jak mgła szatach.
Zjawa namawia strzelca, by nie żałował dziewczyny, która być może się z niego śmieje. Obiecuje mu zabawę na wodzie i sen na dnie jeziora wśród lilii.
Strzelec waha się, ale fala muska mu stopy. Zapomina o swojej dziewczynie i biegnie za zjawą na środek jeziora.
Wiatr rozwiewa obłoczek i strzelec rozpoznaje w zjawie dziewczynę spod modrzewia. Ona przypomina mu przysięgę i ogłasza karę: ciało pochłonie ziemia, a dusza przez tysiąc lat będzie cierpieć przy drzewie, które było świadkiem przysięgi.
Woda wiruje, otwiera się głębia i dziewczyna ginie razem z młodzieńcem. Do dziś przy księżycu widać dwa cienie: ona tańczy na jeziorze, on jęczy pod modrzewiem.
Adiutant mówi, że jego oddział dostał rozkaz, by nie strzelać. Staje na dziale i widzi dwieście rosyjskich armat i długą, czarną kolumnę piechoty. Naprzeciw niej stoi biała, wąska reduta Ordona.
Reduta ma tylko sześć dział, ale strzela bez przerwy. Granat wybija lukę w kolumnie, kula przewierca szeregi od końca do końca.
Adiutant zwraca się myślą do cara: ten nie walczy sam, siedzi pięćset mil dalej w stolicy, a jeden jego podpis sprawia, że płaczą tysiące matek. Tylko Warszawa mu się sprzeciwia, więc car posyła na nią wodza z Kaukazu.
Rosjanie wchodzą do rowów i na palisady. Reduta gaśnie jak motyl wrzucony do mrowiska, jej działa milkną.
Adiutant domyśla się, dlaczego obrońcy przestali strzelać: po długim strzelaniu skończyła im się amunicja. Wrogowie wdzierają się do szańca.
Generał patrzy przez lunetę opartą na ramieniu adiutanta i mówi: „Stracona”. Pyta, gdzie jest Ordon. Adiutant widzi, jak Ordon z zapaloną świecą skacze w dół, do lochów. Generał rozumie: Ordon nie odda wrogom prochu.
Błysk, huk jak od stu gromów, dym i deszcz piasku. Gdy dym opada, z reduty, obrońców i napastników zostaje tylko czarna bryła ziemi.
Adiutant mówi, że w tej mogile obrońcy i wrogowie po raz pierwszy zawarli pokój. Ordon będzie patronem szańców, a Bóg kiedyś zniszczy ziemię despotów tak, jak Ordon swoją redutę.
| Strzelec („Świtezianka”) | Młody myśliwy z okolicznego boru. Łatwo przysięga i łatwo łamie słowo: tej samej nocy, zaraz po przysiędze wierności, biegnie za piękną zjawą z jeziora. |
|---|---|
| Dziewczyna, świtezianka | Tajemnicza ukochana strzelca, o której nikt nic nie wie. Nieufna wobec mężczyzn: zanim cokolwiek obieca, żąda przysięgi. Potem sama, jako zjawa z jeziora, sprawdza wierność strzelca i wymierza mu karę. |
| Narrator ballady | Obserwator, który opowiada i komentuje, ale nie zna całej prawdy. Zaczyna i kończy pytaniem, kim jest dziewczyna, i odpowiada: nie wiem. |
| Ojciec dziewczyny | Nie pojawia się, tylko jest wspomniany. Dziewczyna powtarza jego przestrogę, że mężczyźni mają słowiczy głos, a w sercu lisie zamiary. |
| Adiutant („Reduta Ordona”) | Polski oficer przy generale, opowiada w pierwszej osobie. Przeżywa bitwę: gdy widzi, że szaniec pada, ma łzy w oczach. |
| Generał | Dowódca adiutanta. Obserwuje szturm przez lunetę i pierwszy mówi, że reduta jest stracona. Też płacze, ale zaraz rozumie, co zrobił Ordon. |
| Ordon | Dowódca reduty, stał przy dziale i wydawał rozkazy. Gotowy na śmierć: gdy wrogowie wdzierają się do szańca, z zapaloną świecą skacze do prochowni. |
| Car | Władca Rosji, nazwany samowładnikiem połowy świata. Nie walczy sam, tylko wysyła wojsko z odległej o pięćset mil stolicy. |
| Wojska rosyjskie i obrońcy reduty | Rosjanie to ogromna, czarna masa, posłuszna carowi. Obrońców jest garstka z sześcioma działami; walczą, póki mają amunicję. |
Każdy cytat to dosłowny fragment utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi albo w wypracowaniu.
Ballada zaczyna się od pytań narratora, który widzi nocą parę nad jeziorem. Wie, kim jest chłopiec, ale o dziewczynie nie wie nic: skąd przychodzi i dokąd znika.
Dlaczego o to pytają: Z tego fragmentu robi się zadania o narratorze ballady i o nastroju tajemnicy (noc, księżyc, pytania bez odpowiedzi).
Strzelec klęka, bierze w dłoń piasek i przysięga. Narrator od razu zadaje pytanie, czy strzelec dotrzyma słowa. Zaraz potem dziewczyna ostrzega go przed karą za złamanie przysięgi.
Chłopiec przyklęknął, chwycił w dłoń piasku, / Piekielne wzywał potęgi, / Klął się przy świętym księżyca blasku… / Lecz czy dochowa przysięgi?
Dlaczego o to pytają: Bez przysięgi nie da się wyjaśnić kary. W zadaniu otwartym trzeba napisać, że strzelec złamał słowo, które sam dał.
Piękna zjawa kusi strzelca zabawą na wodzie. Strzelec waha się tylko chwilę, potem biegnie za nią na jezioro.
Zapomniał strzelec o swej dziewczynie, / Przysięgą pogardził świętą,
Dlaczego o to pytają: To moment winy. Pytanie o to, za co strzelec został ukarany, ma odpowiedź właśnie w tej strofie.
Wiatr rozwiewa obłoczek, który zasłaniał twarz zjawy, i strzelec widzi, że kusiła go jego własna dziewczyna. Ona sama wystawiła go na próbę.
Poznaje strzelec dziewczynę z bliska… / Ach, to dziewczyna spod lasku!
Dlaczego o to pytają: Najczęstsze pytanie zamknięte: kim okazuje się dziewczyna z jeziora. To ta sama osoba, nie żadna inna.
Kara spełnia się: głębia pochłania strzelca, a dziewczyna znika razem z nim. Ballada kończy się obrazem, który trwa do dziś, i powrotem do pytań z początku.
Ona po srebrnym pląsa jeziorze, / On pod tym jęczy modrzewiem.
Dlaczego o to pytają: Zakończenie pokazuje ludową zasadę, że każda wina zostaje ukarana. Z tego robi się pytanie o morał ballady.
Pierwsze słowa pokazują, kto mówi i skąd patrzy: oficer, który nie bierze udziału w walce, tylko ją obserwuje. Od razu widać przewagę wroga.
Nam strzelać nie kazano. — Wstąpiłem na działo / I spojrzałem na pole; dwieście armat grzmiało.
Dlaczego o to pytają: Pytanie o narratora „Reduty Ordona” pada bardzo często. Odpowiedź: adiutant, naoczny świadek, który patrzy z oddali.
Rosyjska piechota to długa, czarna kolumna jak lawa błota. Naprzeciw niej stoi mała, biała reduta, porównana do głazu, który stawia czoło morzu.
Przeciw nim sterczy biała, wąska, zaostrzona, / Jak głaz, bodzący morze, reduta Ordona. / Sześć tylko miała harmat.
Dlaczego o to pytają: To podstawa zadania o kontraście: czerń i biel, ogromna masa i garstka ludzi, dwieście armat i sześć dział.
Adiutant pyta, gdzie jest władca, który wysłał tych żołnierzy na śmierć. Odpowiada: daleko w stolicy, a jego jedno skinienie sprowadza cierpienie na tysiące ludzi. Tylko Warszawa odważyła się mu przeciwstawić.
Dlaczego o to pytają: Nauczyciel pyta o środki stylistyczne (apostrofa, pytania, porównania) i o to, jak poeta ocenia cara.
Adiutant szuka Ordona w dymie i widzi jego rękę z zapaloną świecą. Przez chwilę myśli, że Ordona pojmano, ale on skacze w dół, do prochowni. Generał rozumie, co się zaraz stanie.
Biorą go — zginął. — O, nie — skoczył w dół, do lochów!
Dlaczego o to pytają: Scena kulminacyjna. Na jej podstawie trzeba opisać postawę Ordona: woli zginąć i zniszczyć redutę, niż oddać ją wrogowi.
Po wybuchu z reduty zostaje czarna bryła ziemi, w której leżą razem obrońcy i napastnicy. Adiutant mówi, że niszczenie w dobrej sprawie jest święte, i zapowiada, że Bóg ukarze despotów.
Bóg wyrzekł słowo stań się, Bóg i zgiń wyrzecze!
Dlaczego o to pytają: Z zakończenia robi się pytanie o sens utworu i o to, jak adiutant ocenia czyn Ordona.
Tyle ma „Świtezianka”; każda strofa liczy cztery wersy.
Przez tyle lat dusza strzelca ma cierpieć przy drzewie, pod którym przysięgał (str. 34).
Tyle rosyjskich armat widzi adiutant (w. 2) i tyle dział ma reduta (w. 13).
Tak daleko od pola bitwy siedzi w swojej stolicy car (w. 31).
Tyle liczy „Reduta Ordona”. Podtytuł: „Opowiadanie adiutanta”.
6 zadań zamkniętych, 4 otwarte, 3 typu prawda/fałsz i 3 na dobieranie. Część dotyczy jednego utworu, część obu naraz. Poniżej dosłowne polecenia z bazy, bez odpowiedzi.
Gatunek, tożsamość dziewczyny i kara dla strzelca.
Tło historyczne, narrator, kontrast i postawa Ordona.
Zadania, w których trzeba rozdzielić fakty między dwa teksty.
Pytania losowane z bazy tej lektury, odpowiedzi otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Sprawdzian z „Reduta Ordona i Świtezianka” z odpowiedziami: 5 pytań bez konta →
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 109 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
Kurhanek leży nad Niemnem.
F ✓Matka i przyjaciółka idą zapłakać na kurhanek.
F ✓Na kurhanek nie przychodzi żadna osoba.
F ✓Ten dział omawia rozdział 6 „Kochanowski i Mickiewicz wierszem” (s. 89–104) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 6 →
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).