Sprawdzian z rodzajów i gatunków literackich z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen
Kształcenie literackie i kulturowe — rodzaje i gatunki literackie · podstawa większości zadań w części I
Trzy rodzaje literackie — epika, liryka, dramat — i gatunki, które się w nich mieszczą. Zadanie może wprost pytać o gatunek tekstu albo kazać uzasadnić przynależność cechami.
Rodzaj literacki poznajesz po tym, kto mówi w utworze: w epice jest narrator, który opowiada o zdarzeniach, w liryce podmiot liryczny, który wyznaje uczucia i myśli, a w dramacie nikt taki nie pośredniczy — bohaterowie mówią sami, w dialogach, a informacje o scenie podaje autor w didaskaliach. Gatunek to już węższa szufladka wewnątrz rodzaju: nowela i powieść są epickie, fraszka i tren liryczne, komedia i tragedia dramatyczne. W części I arkusza ten dział może być sprawdzany w kilku formach: zadanie zamknięte, dobieranie, ocena prawdy i fałszu albo zadanie otwarte, w którym trzeba określić gatunek fragmentu i poprzeć to cechami. Kłopot sprawiają dwie rzeczy: mylenie bajki z baśnią oraz uzasadnienia zbyt ogólne, w stylu „bo tak jest napisane”, które nie wskazują żadnej cechy gatunkowej.
Epika: narrator (pierwszoosobowy albo trzecioosobowy, często wszechwiedzący), fabuła, świat przedstawiony, zwykle proza. Liryka: podmiot liryczny, budowa wierszem — wersy, strofy, rymy i rytm, dużo środków stylistycznych, zamiast fabuły przeżycie. Dramat: brak narratora, tekst główny to dialogi i monologi, poboczny to didaskalia, podział na akty i sceny, utwór przeznaczony na scenę.
Baśń: świat magii, cudowne przedmioty i postacie, umowny czas i miejsce, dobro zwycięża. Legenda: opowieść związana z konkretnym miejscem, postacią lub nazwą, mieszająca fantastykę z elementami prawdopodobnymi. Mit: opowieść o bogach i herosach, wyrosła z wierzeń dawnej społeczności, tłumaczy świat. Bajka: krótki utwór z morałem, w którym zwierzęta uosabiają ludzkie wady.
Nowela jest krótka, jednowątkowa, ma niewielu bohaterów, zwartą kompozycję i wyrazisty punkt kulminacyjny blisko zakończenia — tak zbudowany jest „Latarnik”. Opowiadanie też jest krótkie, ale swobodniejsze: mieści wątki poboczne, dygresje i opisy; taki jest „Artysta”. Powieść to utwór obszerny, wielowątkowy, z rozbudowanym światem przedstawionym — „Chłopcy z Placu Broni” i „Syzyfowe prace”.
Odmianę powieści rozpoznajesz po świecie przedstawionym: historyczna („Quo vadis”), fantastyczna („Hobbit”, „Opowieści z Narnii”), przygodowa, obyczajowa, kryminalna. Epopeja to obszerny utwór wierszem o losach bohaterów na tle ważnych wydarzeń, z inwokacją i podniosłym stylem — „Pan Tadeusz”. Przypowieść pod prostą fabułą ukrywa naukę moralną. Pamiętnik pisze się po latach, dziennik na bieżąco, z datami.
Fraszka: krótki utwór wierszem, żartobliwy albo refleksyjny, z puentą. Tren: utwór żałobny poświęcony zmarłej osobie, łączy żal, pochwałę zmarłego i refleksję. Pieśń: wywodzi się z utworów do śpiewania, ma regularne strofy, rytm, często refren. Hymn: uroczysty utwór pochwalny o podniosłym stylu, skierowany do Boga, ojczyzny lub wielkiej idei. Sonet: czternaście wersów — dwie strofy czterowersowe i dwie trzywersowe.
Komedia ma żywą akcję, komizm postaci, sytuacji i słowny oraz pomyślne zakończenie — „Zemsta”. Tragedia opiera się na konflikcie tragicznym: bohater wybiera między dwiema równie ważnymi racjami i każdy wybór prowadzi do klęski. Dramat romantyczny łamie te reguły i miesza fantastykę z realizmem — „Dziady cz. II”, „Balladyna”. Ballada łączy cechy wszystkich trzech rodzajów.
Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tekstu.
W mowie potocznej mówimy „bajka” o wszystkim, co się opowiada dzieciom, i ten nawyk przenosi się na odpowiedzi. Sprawdzian jest prosty: jeśli na końcu stoi pouczenie, a bohaterowie to role, nie osoby — to bajka.
Podmiot liryczny i narrator to role stworzone przez autora, a nie on sam — mogą być innej płci, z innej epoki, mogą kłamać. Gdy zadanie prosi o określenie, kim jest osoba mówiąca, odpowiedź „autor” jest błędna.
Objętość i liczba wątków nie wystarczają do rozpoznania gatunku. O epopei decyduje forma wierszowana, inwokacja i szerokie tło historyczne — powieść jest pisana prozą.
Wypowiedź bohatera skierowana do widza to monolog albo kwestia „na stronie” — wciąż tekst główny. Didaskaliów aktor nie wypowiada; są instrukcją dla reżysera i scenografa.
Który zestaw zawiera wyłącznie nazwy gatunków lirycznych? A. fraszka, tren, sonet B. nowela, pieśń, hymn C. tren, komedia, fraszka D. hymn, przypowieść, sonet
Poprawna jest odpowiedź A. Wystarczy znaleźć w każdym zestawie jeden wyraz z innego rodzaju: nowela i przypowieść są epickie, komedia dramatyczna.
Dopasuj utwory do gatunków, które reprezentują: 1. „Zemsta”, 2. „Latarnik”, 3. „Quo vadis”, 4. „Pan Tadeusz”. A. nowela, B. epopeja, C. komedia, D. powieść historyczna.
1–C, 2–A, 3–D, 4–B. Jeden gatunek może zostać niewykorzystany — zacznij od utworów, których jesteś pewien.
Oceń prawdziwość stwierdzeń. 1. W dramacie o wyglądzie sceny informują didaskalia. 2. Nowela ma rozbudowaną fabułę z wieloma wątkami pobocznymi. 3. Epopeja jest pisana prozą.
1 — prawda, 2 — fałsz (nowela jest jednowątkowa), 3 — fałsz (epopeja jest pisana wierszem). Czytaj całe zdanie: jeden nieprawdziwy człon wystarczy, żeby stwierdzenie było fałszywe.
Określ gatunek utworu, z którego pochodzi zamieszczony fragment, i uzasadnij swoją odpowiedź dwiema cechami tego gatunku widocznymi w tekście.
Potrzebna jest nazwa gatunku i dwie różne cechy powiązane z fragmentem — na przykład jednowątkową fabułę i małą liczbę bohaterów. Ogólniki w rodzaju „bo tak jest napisane” ani ta sama cecha powtórzona innymi słowami nie liczą się.
Ballada jest gatunkiem synkretycznym. Podaj po jednej cesze „Świtezianki”, która świadczy o jej związku z epiką, i jednej, która świadczy o związku z dramatem.
Epika: narrator i fabuła, czyli ciąg zdarzeń. Dramat: rozbudowane dialogi bohaterów i napięcie w akcji. Cecha liryczna to budowa wierszem, strofy i rymy — o nią pytają osobno, więc czytaj uważnie, o który rodzaj chodzi.
Epika, liryka i dramat. W epice zdarzenia relacjonuje narrator, w liryce mówi podmiot liryczny wyrażający uczucia i myśli, a w dramacie bohaterowie mówią sami — tekst tworzą dialogi i monologi, a informacje o scenie podają didaskalia. Rodzaj rozpoznajesz więc po tym, kto mówi w utworze.
Bajka jest krótka, często pisana wierszem, a jej bohaterami są zwierzęta lub przedmioty uosabiające ludzkie wady; kończy się morałem, czyli pouczeniem. Baśń jest dłuższa, dzieje się w świecie magii, w umownym czasie i miejscu, a dobro w niej zwycięża. To dwa różne gatunki epickie.
Obie formy są krótkie i epickie, ale nowela ma zwartą, jednowątkową fabułę, niewielu bohaterów i wyrazisty punkt kulminacyjny blisko zakończenia. Opowiadanie jest luźniejsze: mieści wątki poboczne, opisy i dygresje. W noweli trudno cokolwiek usunąć bez szkody dla całości — w opowiadaniu to możliwe.
Bo łączy cechy wszystkich trzech rodzajów literackich naraz. Ma narratora i fabułę jak utwór epicki, budowę wierszem — strofy, rymy, nastrojowość — jak liryka, i rozbudowane dialogi bohaterów jak dramat. Pytanie może brzmieć: która cecha świadczy o związku z danym rodzajem.
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 97 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
Pamiętnik jest gatunkiem epickim, w którym narrator opisuje własne przeżycia.
F ✓Przypowieść zawiera naukę ukrytą pod postacią opowieści.
F ✓Komedia kończy się zawsze tragicznie.
F ✓W utworze lirycznym najczęściej występuje podmiot liryczny.
F ✓Narrator jest cechą typową dramatu.
F ✓Ten dział omawia rozdział 8 „Teoria literatury” (s. 113–126) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 8 →
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).