📖Język polskitemat twórczy do wyboru w części II arkusza — wypracowanieczęść II: wypracowanie — 20 pkt, co najmniej 200 wyrazów14 zadań

📝Opowiadanie twórcze

Tworzenie wypowiedzi — opowiadanie twórcze · 20 z 45 punktów całego arkusza — jeden z dwóch tematów wypracowania do wyboru

Własna, wymyślona historia, w której pojawia się bohater albo świat lektury obowiązkowej. To jeden z dwóch tematów wypracowania w części II — wart 20 punktów, czyli prawie połowę wyniku z całego arkusza.

Temat twórczy to jedna z dwóch propozycji wypracowania w części II arkusza. Piszesz opowiadanie — historię, której w lekturze nie ma, ale w której występuje bohater albo świat lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu. Praca ma liczyć co najmniej 200 wyrazów i jest oceniana w ośmiu kryteriach: między innymi za realizację tematu, elementy twórcze, kompozycję, styl, język, ortografię i interpunkcję. Egzaminator sprawdza dwie rzeczy naraz — czy potrafisz opowiedzieć zmyśloną historię z akcją i punktem kulminacyjnym oraz czy naprawdę znasz lekturę, do której się odwołujesz. Stąd bierze się najczęstszy problem: uczeń pisze ciekawą przygodę, ale lektura pojawia się w niej tylko z nazwy, albo odwrotnie — zamiast własnej historii streszcza to, co przeczytał. Drugi kłopot to czas: opowiadanie trzeba zaplanować, rozwinąć i domknąć w ramach 150 minut na cały arkusz, więc praca urwana przed zakończeniem to na egzaminie widok zwyczajny.

Czego wymaga ta forma wypowiedzi

Co znaczy „temat twórczy”

Nie piszesz o lekturze — piszesz własną historię, w której lektura jest obecna. Polecenie zwykle każe opowiedzieć o wydarzeniu z udziałem bohatera utworu albo o wyprawie do przedstawionego w nim świata. Wydarzenia wymyślasz sam, a znajomość lektury pokazujesz w szczegółach.

Elementy twórcze

Fabułę wzbogacasz świadomymi zabiegami: dialogiem, opisem przeżyć wewnętrznych, opisem miejsca lub postaci, retrospekcją (cofnięciem się do wcześniejszego zdarzenia), zwrotem akcji, puentą. Nie musisz użyć wszystkich — lepiej wpleść trzy albo cztery, które naprawdę wynikają z akcji.

Kompozycja: akcja i punkt kulminacyjny

Opowiadanie ma sytuację wyjściową, zawiązanie akcji, rozwinięcie, punkt kulminacyjny — moment największego napięcia — i zakończenie. Ten szkielet egzaminator ocenia w osobnym kryterium. Akapity mają odpowiadać etapom historii, a nie miejscom, w których akurat skończyła się linijka.

Narracja: pierwsza albo trzecia osoba

Możesz opowiadać jako uczestnik zdarzeń (narracja pierwszoosobowa) albo z zewnątrz (trzecioosobowa). Wybierz na starcie i trzymaj się tego do końca — mieszanie osób jest błędem. Opowiadanie prowadzi się zwykle w czasie przeszłym; czasu teraźniejszego używaj tylko celowo i konsekwentnie.

Zgodność z lekturą

Bohater nie może robić rzeczy sprzecznych z utworem: zachowuje swoje imię, cechy i sposób mówienia, a świat, z którego pochodzi, zachowuje swoje realia. Możesz przenieść postać w nową sytuację, ale nie możesz zmienić tego, kim jest. Imiona i nazwy przypomnij sobie przed egzaminem.

Styl, język i zapis dialogu

Dialog zapisujesz od nowej linii, z myślnikiem: „— Nie wchodź tam — powiedziała cicho. — Ja już próbowałam”. Styl trzymaj jednolity: swobodniejszy w wypowiedziach bohaterów, staranny w narracji. Ortografia i interpunkcja mają osobne kryteria, więc zostaw sobie czas na sprawdzenie zapisu.

Najczęstsze błędy

Te błędy obniżają punktację w kryteriach CKE.

ŹleWystarczy wymienić w opowiadaniu tytuł lektury i nazwisko autora.

DobrzeBohater albo świat lektury musi brać udział w wydarzeniach, a szczegóły mają się zgadzać z utworem.

Polecenie mówi wprost, że praca ma dowodzić znajomości lektury. Sama wzmianka o tytule niczego nie dowodzi — liczą się imiona, miejsca, realia i zachowania zgodne z utworem.

ŹleNajbezpieczniej streścić lekturę i dopisać od siebie jedno zdanie.

DobrzePiszesz nową historię, której w lekturze nie ma, a lektura jest w niej tłem albo bohaterem.

Streszczenie to zupełnie inna forma wypowiedzi. Powtórzenie fabuły oznacza stratę punktów i za realizację tematu, i za elementy twórcze — bo nie ma w takiej pracy nic twórczego.

ŹleJeśli kończy się czas, można urwać opowiadanie w środku wydarzeń.

DobrzeZostawiasz sobie miejsce na rozwiązanie akcji i zakończenie, choćby krótkie.

Kompozycja jest oceniana osobno, a opowiadanie bez zakończenia jest niepełne, nawet jeśli początek był bardzo dobry. Dlatego plan robisz przed pisaniem.

ŹleSto pięćdziesiąt wyrazów wystarczy, jeżeli tekst jest ciekawy.

DobrzePiszesz co najmniej 200 wyrazów, i to z zapasem, a nie na styk.

To warunek postawiony w poleceniu — krótsza praca go nie spełnia. Liczenie wyrazów na egzaminie zjada czas, więc łatwiej napisać z marginesem, niż potem sprawdzać, czy się zmieściło.

Jak wygląda polecenie i co ocenia egzaminator

Wypracowanie

Napisz opowiadanie o dniu, w którym bohater wybranej lektury obowiązkowej pomógł ci podjąć trudną decyzję. Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz wybraną lekturę obowiązkową. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Na pełną liczbę punktów potrzebne są: wymyślona historia z wyraźną decyzją, bohater lektury zachowujący się zgodnie z utworem, domknięte zakończenie i kilka elementów twórczych, choćby dialog i opis przeżyć.

Wypracowanie

Napisz opowiadanie o swojej podróży do świata przedstawionego w wybranej lekturze obowiązkowej. Opisz miejsce, w którym się znalazłeś (znalazłaś), oraz wydarzenie, które cię tam zaskoczyło. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Tu ciężar przenosi się na opis miejsca. Egzaminator sprawdzi, czy świat zgadza się z lekturą — epoka, realia, sposób życia bohaterów — a zaskoczenie w poleceniu podpowiada, że przyda się zwrot akcji.

Zadanie zamknięte

Narrator przerywa opis pościgu, żeby przypomnieć rozmowę sprzed tygodnia, a potem wraca do pościgu. Ten zabieg to: A. puenta, B. retrospekcja, C. zwrot akcji, D. punkt kulminacyjny.

Poprawna odpowiedź: B. Retrospekcja cofa opowiadanie do wcześniejszego zdarzenia, zwrot akcji zmienia bieg wydarzeń, a puenta zamyka całość zaskakującą myślą.

Prawda/fałsz

Oceń prawdziwość stwierdzeń. 1. W opowiadaniu twórczym można wprowadzić wydarzenia, których nie ma w lekturze. 2. Opowiadanie twórcze musi być napisane w pierwszej osobie.

1 — prawda, na tym właśnie polega temat twórczy. 2 — fałsz, narracja może być pierwszo- lub trzecioosobowa, byle konsekwentna w całej pracy.

Zadanie otwarte

Przeczytany fragment kończy się w połowie wydarzenia. Napisz dwa zdania, które wprowadzą do niego zwrot akcji.

Odpowiedź musi zmienić kierunek wydarzeń, a nie tylko je przedłużyć — na przykład ratunek okazuje się nowym zagrożeniem. Trzeba też zachować bohaterów i czas gramatyczny fragmentu.

Jak przygotować się do tej formy

1Zanim napiszesz pierwsze zdanie, zrób na brudno plan z pięciu haseł: sytuacja wyjściowa, zawiązanie akcji, rozwinięcie, punkt kulminacyjny, zakończenie. Pięć minut na plan ratuje pracę przed urwaniem w połowie.
2Wybierz jedną lekturę, którą znasz najlepiej, i przygotuj do niej gotowy zestaw: imiona bohaterów, miejsce, czas akcji, trzy cechy głównej postaci. Z takim zapleczem poradzisz sobie z niemal każdym tematem twórczym.
3Ćwicz opis przeżyć zamiast nazywania uczuć. Zamiast „bardzo się bałem” napisz: „Ręce zrobiły mi się lodowate, a klamka za pierwszym razem nie chciała ustąpić”. Dokładnie to egzaminator liczy jako element twórczy.
4Napisz w domu jedno pełne opowiadanie i policz w nim wyrazy — zapamiętasz, ile linijek twojego pisma to 200 wyrazów. Na egzaminie nie będziesz już musiał liczyć, wystarczy pisać z zapasem.
5Zostaw dziesięć minut na koniec: sprawdź, czy dialogi zaczynają się od myślnika w nowej linii, czy akapity odpowiadają etapom historii i czy ostatnie zdanie naprawdę zamyka opowiadanie. Puenta bywa krótka: „Furtka skrzypnęła tak samo jak rano. Tylko ja byłem już inny”.

Najczęstsze pytania

Ile wyrazów ma mieć opowiadanie na egzaminie ósmoklasisty?

Co najmniej 200 wyrazów — ten sam warunek obowiązuje przy temacie twórczym i argumentacyjnym. Górnej granicy nie ma. Pisz z zapasem, bo krótsza praca nie spełnia polecenia, a liczenie wyrazów zabiera czas potrzebny na zakończenie.

Czym opowiadanie twórcze różni się od streszczenia lektury?

Streszczenie skraca to, co już jest w utworze. Opowiadanie twórcze to nowa historia, której w lekturze nie ma — wymyślasz ją sam, a bohater albo świat lektury w niej występuje. Powtórzenie fabuły lektury to najczęstszy sposób na stratę punktów w tym temacie.

Czy w opowiadaniu trzeba odwołać się do lektury obowiązkowej?

Tak, jeśli wymaga tego polecenie — a przy temacie twórczym zwykle wymaga. Praca ma dowodzić, że znasz lekturę, więc bohater musi mieć swoje imię i swoje cechy, a szczegóły świata muszą zgadzać się z utworem. Sama wzmianka o tytule nie wystarczy.

Czy opowiadanie można pisać w pierwszej osobie?

Można. Przy tematach o wspólnej przygodzie z bohaterem lektury narracja pierwszoosobowa bywa nawet wygodniejsza, bo łatwiej opisać w niej własne przeżycia. Ważne, żeby nie mieszać: jeśli zaczynasz od „poszedłem”, nie przechodź w połowie na opowiadanie o sobie w trzeciej osobie.