Tworzenie wypowiedzi — wypowiedź argumentacyjna: rozprawka i przemówienie · 20 z 45 punktów całego egzaminu
Wypowiedź, w której bronisz stanowiska: stawiasz tezę, uzasadniasz ją argumentami i potwierdzasz przykładami z lektury. Na egzaminie to jeden z dwóch tematów wypracowania do wyboru.
Wypracowanie to druga część arkusza i 20 z 45 punktów całego egzaminu. Wybierasz jeden z dwóch tematów: twórczy, czyli opowiadanie, albo argumentacyjny — i wtedy piszesz rozprawkę lub przemówienie. Oba te teksty robią to samo: bronią stanowiska. Różni je sytuacja. Rozprawkę się czyta, a przemówienie wygłasza, więc ma ono adresata, powitanie i zakończenie skierowane wprost do słuchaczy. Polecenie mówi, nad czym masz się zastanowić i do czego masz się odwołać — do lektury obowiązkowej, do utworu wybranego samodzielnie albo do obu — a praca ma liczyć co najmniej 200 wyrazów. Egzaminator ocenia ją według ośmiu kryteriów, od realizacji tematu po interpunkcję. Najłatwiej tu o jeden błąd: zamiast argumentować, streścić lekturę — opowiedzieć, co się wydarzyło, i nie powiedzieć, co z tego wynika dla tezy.
Teza to zdanie, w którym od razu zajmujesz stanowisko — wiesz, czego będziesz bronić. Hipoteza to przypuszczenie, które rozstrzygasz dopiero w zakończeniu. Wybierz jedno i trzymaj się tego do końca: teza, która w zakończeniu zmienia się w przeciwną, to usterka w logice wypowiedzi, ocenianej w kryterium kompozycji.
Argument to powód, dla którego teza jest prawdziwa — odpowiada na pytanie „dlaczego”. Przykład to konkret z lektury, który ten powód potwierdza. Wniosek jednym zdaniem łączy przykład z tezą. Bez tego trzeciego elementu egzaminator widzi samo streszczenie.
Polecenie wskazuje konkretną lekturę i to odwołanie jest obowiązkowe. Może dojść drugie: do innego utworu literackiego albo innego tekstu kultury — czytaj dokładnie, bo film pasuje tylko tam, gdzie mowa o tekście kultury. Odwołanie musi być rzeczowe: bohater, wydarzenie, decyzja, a nie sam tytuł.
Ta sama argumentacja plus sytuacja mówienia. Zaczynasz zwrotem do słuchaczy, na przykład „Drodzy koledzy” lub „Szanowni zebrani”, w trakcie zwracasz się do nich w drugiej osobie liczby mnogiej, a kończysz apelem albo podziękowaniem. Adresata bierzesz z polecenia — klasa, szkolna społeczność, uczestnicy debaty.
Pytanie retoryczne, apostrofa, powtórzenie, wyliczenie, tryb rozkazujący i mówienie w imieniu wspólnoty, czyli „my”. W przemówieniu liczą się jako elementy retoryczne, ale trzy użyte dobrze działają lepiej niż dziesięć wrzuconych obok siebie. Każdy ma służyć argumentowi, nie ozdabiać pustego zdania.
Egzaminator ocenia pracę w ośmiu kryteriach: realizacja tematu, elementy twórcze lub retoryczne, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja, styl, język, ortografia, interpunkcja. Praca musi liczyć co najmniej 200 wyrazów. Jeśli jest napisana nie na temat, poprawny język już jej nie uratuje.
Na te błędy warto uważać przy pisaniu.
Odwołanie do lektury z polecenia jest warunkiem, nie propozycją. Jeśli praca w ogóle nie odwołuje się do lektury wskazanej w poleceniu, egzaminator przyznaje 0 punktów za całe wypracowanie.
Pierwsza wersja to streszczenie — same wydarzenia, żadnego wniosku. Druga używa tego samego materiału jako dowodu. Egzaminator ocenia argumentację, a nie to, ile faktów z fabuły pamiętasz.
Polecenie podaje próg 200 wyrazów. Praca licząca 180 wyrazów lub mniej jest oceniana tylko w trzech kryteriach — realizacji tematu, elementów retorycznych oraz kompetencji literackich i kulturowych — a w pozostałych dostaje 0 punktów. Za krótkie wypracowanie to prawie zawsze ten sam objaw: argument bez przykładu albo przykład bez wniosku.
To błąd rzeczowy — pomylone imię bohatera albo wydarzenie przypisane nie tej postaci. W kryterium kompetencji literackich i kulturowych komplet punktów wymaga poprawności rzeczowej, nawet jeśli reszta rozumowania jest dobra. Lepiej napisać mniej i pewnie niż więcej na wyczucie.
Uczeń pisze rozprawkę na temat: „Czy warto mieć pasję?”. Które z podanych zdań jest argumentem, a nie tezą, przykładem ani wnioskiem? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Argument mówi, dlaczego coś jest prawdą — na przykład że pasja uczy wytrwałości. Teza zajmuje stanowisko, przykład podaje konkretną osobę lub wydarzenie, a wniosek podsumowuje. Rozpoznaj to po funkcji zdania, nie po jego długości.
Twoja klasa dyskutuje nad tezą: „Uczniowie powinni sami wybierać temat szkolnej wycieczki”. Sformułuj jeden argument potwierdzający tę tezę i jeden kontrargument.
Potrzebne są dwa pełne zdania idące w przeciwne strony. Sam przykład to za mało — musi paść powód. Kontrargument nie jest zaprzeczeniem tezy, tylko powodem przemawiającym przeciwko niej.
Do każdego zdania z rozprawki dobierz jego funkcję w tekście: teza, argument, przykład, wniosek. Wpisz do tabeli odpowiednie litery.
Sprawdź wszystkie przyporządkowania — w przykładowym zadaniu na dobieranie w Informatorze CKE punkt jest za komplet. Pomaga pytanie kontrolne do każdego zdania: co twierdzę, dlaczego tak jest, skąd to wiadomo, co z tego wynika.
Czy przyjaźń wymaga poświęceń? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do lektury obowiązkowej „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego oraz do innego utworu literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.
Trzy części: wstęp z tezą lub hipotezą, rozwinięcie z co najmniej dwoma argumentami popartymi przykładami, zakończenie zgodne ze wstępem. Odwołanie do wskazanej lektury jest obowiązkowe, a gdy polecenie wymaga drugiego utworu, on też liczy się w kryterium kompetencji literackich i kulturowych.
Wygłoś przemówienie do koleżanek i kolegów z klasy, w którym przekonasz ich, że warto pomagać innym, nawet gdy kosztuje to wygodę. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.
Oprócz tezy i argumentów egzaminator szuka tu sygnałów formy: zwrotu do słuchaczy na początku, bezpośrednich zwrotów w środku i apelu na końcu. Zgodność z formą wskazaną w poleceniu egzaminator ocenia w kryterium realizacji tematu.
W trzech częściach. Wstęp: przedstawiasz problem z tematu i stawiasz tezę albo hipotezę. Rozwinięcie: co najmniej dwa argumenty, każdy z przykładem ze wskazanej lektury i z wnioskiem. Zakończenie: potwierdzasz tezę lub rozstrzygasz hipotezę. Pracę zaczynaj od planu na brudnopisie, nie od pierwszego zdania.
Co najmniej 200 wyrazów — tyle podaje polecenie i to jest próg, nie cel. Górnej granicy nie ma. W praktyce bezpieczna jest praca w okolicach 250 wyrazów: mieszczą się w niej dwa rozwinięte argumenty i nie musisz liczyć słów na czas.
Teza to stanowisko, które zajmujesz od razu we wstępie i którego bronisz do końca. Hipoteza to przypuszczenie: piszesz, że problem ma dwie strony, rozważasz je, a rozstrzygasz dopiero w zakończeniu. Obie są dozwolone, ale wybraną trzeba utrzymać w całej pracy.
Argumentacją niczym — w obu stawiasz tezę i uzasadniasz ją przykładami z lektury. Przemówienie ma dodatkowo słuchaczy: otwierasz je zwrotem do nich, zwracasz się do nich w trakcie, a kończysz apelem lub podziękowaniem.
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 99 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
W rozprawce nie wolno podawać żadnych przykładów.
F ✓Rozprawka składa się wyłącznie z samej tezy.
F ✓W przemówieniu nie wolno używać pytań retorycznych.
F ✓Apel na końcu przemówienia zachęca słuchaczy do działania.
F ✓Przemówienie zwykle zawiera zwrot do słuchaczy.
F ✓✓ Poprawne odpowiedzi pokazane w zielonych ramkach
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).