📖Język polskiwypracowanie w części II arkusza — temat argumentacyjny do wyboruwypracowanie: 20 pkt · praca nie krótsza niż 200 wyrazów14 zadań

🗣️Rozprawka i przemówienie — argumentowanie

Tworzenie wypowiedzi — wypowiedź argumentacyjna: rozprawka i przemówienie · 20 z 45 punktów całego egzaminu — jedno zadanie warte więcej niż kilkanaście zadań z części I

Wypowiedź, w której bronisz stanowiska: stawiasz tezę, uzasadniasz ją argumentami i potwierdzasz przykładami z lektury. Na egzaminie to jeden z dwóch tematów wypracowania do wyboru.

Wypracowanie to druga część arkusza i 20 z 45 punktów całego egzaminu. Wybierasz jeden z dwóch tematów: twórczy, czyli opowiadanie, albo argumentacyjny — i wtedy piszesz rozprawkę lub przemówienie. Oba te teksty robią to samo: bronią stanowiska. Różni je sytuacja. Rozprawkę się czyta, a przemówienie wygłasza, więc ma ono adresata, powitanie i zakończenie skierowane wprost do słuchaczy. Polecenie zawsze mówi trzy rzeczy: nad czym masz się zastanowić, do jakiej lektury obowiązkowej musisz się odwołać — często dodatkowo do innego utworu — oraz że praca ma liczyć co najmniej 200 wyrazów. Egzaminator ocenia ją według ośmiu kryteriów, od realizacji tematu po interpunkcję. Największy kłopot uczniów nie polega na braku pomysłów. Polega na tym, że zamiast argumentować, streszczają lekturę: opowiadają, co się wydarzyło, i nie mówią, co z tego wynika dla tezy.

Czego wymaga ta forma wypowiedzi

Wstęp: teza albo hipoteza

Teza to zdanie, w którym od razu zajmujesz stanowisko — wiesz, czego będziesz bronić. Hipoteza to przypuszczenie, które rozstrzygasz dopiero w zakończeniu. Wybierz jedno i trzymaj się tego do końca: teza, która w zakończeniu zmienia się w przeciwną, kosztuje punkty za kompozycję.

Argument, przykład, wniosek

Argument to powód, dla którego teza jest prawdziwa — odpowiada na pytanie „dlaczego”. Przykład to konkret z lektury, który ten powód potwierdza. Wniosek jednym zdaniem łączy przykład z tezą. Bez tego trzeciego elementu egzaminator widzi samo streszczenie.

Odwołanie do lektury obowiązkowej

Polecenie wskazuje konkretną lekturę i to odwołanie jest obowiązkowe. Często dochodzi drugie: do innego utworu literackiego albo innego tekstu kultury — czytaj dokładnie, bo film pasuje tylko tam, gdzie mowa o tekście kultury. Odwołanie musi być rzeczowe: bohater, wydarzenie, decyzja, a nie sam tytuł.

Przemówienie: co dochodzi ponad rozprawkę

Ta sama argumentacja plus sytuacja mówienia. Zaczynasz zwrotem do słuchaczy, na przykład „Drodzy koledzy” lub „Szanowni zebrani”, w trakcie zwracasz się do nich w drugiej osobie liczby mnogiej, a kończysz apelem albo podziękowaniem. Adresata bierzesz z polecenia — klasa, szkolna społeczność, uczestnicy debaty.

Środki retoryczne z umiarem

Pytanie retoryczne, apostrofa, powtórzenie, wyliczenie, tryb rozkazujący i mówienie w imieniu wspólnoty, czyli „my”. W przemówieniu liczą się jako elementy retoryczne, ale trzy użyte dobrze działają lepiej niż dziesięć wrzuconych obok siebie. Każdy ma służyć argumentowi, nie ozdabiać pustego zdania.

Kryteria oceny i długość

Egzaminator ocenia pracę w ośmiu kryteriach: realizacja tematu, elementy twórcze lub retoryczne, kompetencje literackie i kulturowe, kompozycja, styl, język, ortografia, interpunkcja. Praca musi liczyć co najmniej 200 wyrazów. Jeśli jest napisana nie na temat, poprawny język już jej nie uratuje.

Najczęstsze błędy

Te błędy obniżają punktację w kryteriach CKE.

ŹleTemat wskazywał „Kamienie na szaniec”, a uczeń uzasadnił tezę wyłącznie przykładem z ulubionego serialu.

DobrzePierwszy rozwinięty przykład pochodzi ze wskazanej lektury obowiązkowej, a dopiero potem dochodzi drugi utwór albo własne doświadczenie.

Odwołanie do lektury z polecenia jest warunkiem, nie propozycją. Jego brak obniża ocenę od razu w dwóch kryteriach: realizacji tematu i kompetencji literackich.

ŹleAlek został ranny podczas akcji i zmarł tego samego dnia. Rudy zmarł po przesłuchaniach. Zośka zginął później.

DobrzeAkcja pod Arsenałem pokazuje, że przyjaźń bywa ważniejsza niż własne bezpieczeństwo: chłopcy podjęli ryzyko, żeby odbić kolegę z rąk Niemców, i zapłacili za to najwyższą cenę.

Pierwsza wersja to streszczenie — same wydarzenia, żadnego wniosku. Druga używa tego samego materiału jako dowodu. Egzaminator ocenia argumentację, a nie to, ile faktów z fabuły pamiętasz.

ŹlePraca ma 160 wyrazów, za to bez jednego błędu językowego.

DobrzePraca ma około 250 wyrazów: dwa rozwinięte argumenty, każdy z przykładem i wnioskiem.

Polecenie podaje próg 200 wyrazów, więc krótsza praca nie może dostać kompletu punktów. Za krótkie wypracowanie to prawie zawsze ten sam objaw: argument bez przykładu albo przykład bez wniosku.

ŹleW „Zemście” Cześnik i Rejent godzą się dzięki ślubowi Klary z Papkinem.

DobrzeGodzą się dzięki ślubowi Klary z Wacławem.

To błąd rzeczowy — pomylone imię bohatera albo wydarzenie przypisane nie tej postaci. Kosztuje punkty w kryteriach dotyczących treści, nawet jeśli reszta rozumowania jest dobra. Lepiej napisać mniej i pewnie niż więcej na wyczucie.

Jak wygląda polecenie i co ocenia egzaminator

Zadanie zamknięte

Uczeń pisze rozprawkę na temat: „Czy warto mieć pasję?”. Które z podanych zdań jest argumentem, a nie tezą, przykładem ani wnioskiem? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Argument mówi, dlaczego coś jest prawdą — na przykład że pasja uczy wytrwałości. Teza zajmuje stanowisko, przykład podaje konkretną osobę lub wydarzenie, a wniosek podsumowuje. Rozpoznaj to po funkcji zdania, nie po jego długości.

Zadanie otwarte

Twoja klasa dyskutuje nad tezą: „Uczniowie powinni sami wybierać temat szkolnej wycieczki”. Sformułuj jeden argument potwierdzający tę tezę i jeden kontrargument.

Potrzebne są dwa pełne zdania idące w przeciwne strony. Sam przykład to za mało — musi paść powód. Kontrargument nie jest zaprzeczeniem tezy, tylko powodem przemawiającym przeciwko niej.

Dobieranie

Do każdego zdania z rozprawki dobierz jego funkcję w tekście: teza, argument, przykład, wniosek. Wpisz do tabeli odpowiednie litery.

Punkt dostajesz za komplet poprawnych przyporządkowań, więc jedna pomyłka zeruje zadanie. Pomaga pytanie kontrolne do każdego zdania: co twierdzę, dlaczego tak jest, skąd to wiadomo, co z tego wynika.

Wypracowanie — rozprawka

Czy przyjaźń wymaga poświęceń? Napisz rozprawkę, w której rozważysz ten problem. W argumentacji odwołaj się do lektury obowiązkowej „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego oraz do innego utworu literackiego. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Trzy części: wstęp z tezą lub hipotezą, rozwinięcie z co najmniej dwoma argumentami popartymi przykładami, zakończenie zgodne ze wstępem. Odwołanie do wskazanej lektury jest obowiązkowe, drugi utwór dokłada punkty za kompetencje literackie.

Wypracowanie — przemówienie

Wygłoś przemówienie do koleżanek i kolegów z klasy, w którym przekonasz ich, że warto pomagać innym, nawet gdy kosztuje to wygodę. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 wyrazów.

Oprócz tezy i argumentów egzaminator szuka tu sygnałów formy: zwrotu do słuchaczy na początku, bezpośrednich zwrotów w środku i apelu na końcu. Rozprawka podpisana jako przemówienie traci punkty za realizację tematu.

Jak przygotować się do tej formy

1Przed pisaniem zrób plan na brudnopisie w czterech linijkach: teza, argument pierwszy z przykładem, argument drugi z przykładem, wniosek. Trzy minuty tutaj oszczędzają dziesięć minut poprawiania kompozycji.
2Do każdej lektury obowiązkowej dopisz dwie tezy, które ta książka potrafi udowodnić, i po jednym wydarzeniu do każdej. Na egzaminie nie szukasz wtedy pomysłu, tylko wybierasz z gotowej listy.
3Weź własny akapit i wykreśl z niego wszystkie zdania opowiadające fabułę. To, co zostanie, jest twoim argumentem — jeśli nie zostaje nic, było to streszczenie.
4Napisz to samo wypracowanie w dwóch formach: jako rozprawkę i jako przemówienie. Zobaczysz, które zdania trzeba dopisać, żeby forma się zgadzała.
5Policz wyrazy w trzech swoich pracach i zapamiętaj, ile to u ciebie linijek. Na egzaminie sprawdzisz długość jednym spojrzeniem, zamiast liczyć słowo po słowie.

Najczęstsze pytania

Jak napisać rozprawkę na egzaminie ósmoklasisty?

W trzech częściach. Wstęp: przedstawiasz problem z tematu i stawiasz tezę albo hipotezę. Rozwinięcie: co najmniej dwa argumenty, każdy z przykładem ze wskazanej lektury i z wnioskiem. Zakończenie: potwierdzasz tezę lub rozstrzygasz hipotezę. Pracę zaczynaj od planu na brudnopisie, nie od pierwszego zdania.

Ile wyrazów ma mieć wypracowanie na egzaminie ósmoklasisty?

Co najmniej 200 wyrazów — tyle podaje polecenie i to jest próg, nie cel. Górnej granicy nie ma. W praktyce bezpieczna jest praca w okolicach 250 wyrazów: mieszczą się w niej dwa rozwinięte argumenty i nie musisz liczyć słów na czas.

Czym różni się teza od hipotezy?

Teza to stanowisko, które zajmujesz od razu we wstępie i którego bronisz do końca. Hipoteza to przypuszczenie: piszesz, że problem ma dwie strony, rozważasz je, a rozstrzygasz dopiero w zakończeniu. Obie są dozwolone, ale wybraną trzeba utrzymać w całej pracy.

Czym różni się przemówienie od rozprawki?

Argumentacją niczym — w obu stawiasz tezę i uzasadniasz ją przykładami z lektury. Przemówienie ma dodatkowo słuchaczy: otwierasz je zwrotem do nich, zwracasz się do nich w trakcie, a kończysz apelem lub podziękowaniem.