Kształcenie literackie i kulturowe — teksty kultury inne niż literackie: plakat, obraz, komiks · podstawa większości zadań w części I
Plakat, reprodukcja obrazu, kadr komiksu, fotografia i rzeźba to teksty czytane okiem, nie literą. Arkusz dołącza taki materiał do tekstu z części I i pyta, co on znaczy oraz co łączy go ze słowem.
Tekst kultury to każdy wytwór człowieka, który da się odczytać jako komunikat — także wtedy, gdy nie składa się ze zdań. W arkuszu ósmoklasisty najczęściej pojawia się plakat i reprodukcja obrazu, rzadziej kadr lub plansza komiksu, fotografia albo zdjęcie rzeźby. Materiał wizualny prawie nigdy nie stoi sam: jest dołączony do jednego z dwóch tekstów części I i zadanie każe czytać oba naraz — wskazać wspólny temat, wyjaśnić, czym obraz uzupełnia słowo, albo uzasadnić, że plakat nawiązuje do przeczytanego utworu. Zadania bywają zamknięte (wybór przekazu, prawda i fałsz, dobieranie środków wyrazu do rodzaju tekstu kultury), ale te najwyżej punktowane są otwarte. Największy kłopot uczniów jest zawsze ten sam: zamiast wyjaśnić sens, opisują, co widać. Wyliczenie elementów nie jest odpowiedzią na pytanie o znaczenie ani o funkcję.
Nie tylko książka. Tekstem kultury jest obraz, plakat, rzeźba, fotografia, komiks, film, spektakl, piosenka, a nawet mem. Każdy ma nadawcę, adresata i przekaz, tylko buduje go innymi środkami: barwą, bryłą, kadrem, układem elementów. Egzamin sprawdza, czy umiesz ten przekaz nazwać.
Plakat to skrót. Ma jedno hasło i jeden mocny znak plastyczny, które dopiero razem dają sens — osobno bywają niejasne. Opisując plakat, zawsze łącz te dwa poziomy: co przedstawia rysunek, co mówi napis i jak jedno tłumaczy drugie. Wielkość liter też jest komunikatem.
Kolor niesie znaczenie: czerwień alarmuje, czerń buduje powagę, szarość oznacza codzienność, a jaskrawa plama na ciemnym tle prowadzi wzrok tam, gdzie chce nadawca. Element duży i umieszczony w środku jest ważniejszy niż ten z brzegu. Kontrast i pusta przestrzeń wokół znaku to świadome zabiegi, nie ozdoby.
Zapytaj, do kogo plakat mówi i po co. Plakat społeczny ma zmienić zachowanie, reklamowy — nakłonić do kupna, filmowy i teatralny zapowiada wydarzenie, informacyjny podaje termin i miejsce. Perswazję rozpoznasz po pytaniu skierowanym do odbiorcy, trybie rozkazującym, formie „my”, wyolbrzymieniu i po tym, że hasło zostawia myśl niedokończoną.
Na pierwszym planie jest to, co najbliżej patrzącego, na dalszym — tło. Nazwij temat, czyli co się dzieje, sprawdź, kto trafił na pierwszy plan, skąd pada światło i jakie barwy przeważają. Z tego wyprowadzasz nastrój: spokój, niepokój, smutek, powagę. W arkuszu obraz ma zwykle wspólny motyw z tekstem literackim.
Komiks opowiada sekwencją kadrów: wypowiedzi mieszczą się w dymkach, myśli w dymku z obłoczków, komentarz narratora w prostokątnej ramce, a dźwięki oddają onomatopeje. Fotografia znaczy przez kadr i ujęcie — z dołu postać rośnie, z góry maleje. Rzeźba działa bryłą, materiałem i gestem postaci.
Te pomyłki najczęściej kosztują punkty w zadaniach do tekstu.
Pytanie o przekaz wymaga sensu, nie inwentaryzacji. Punkt jest za wniosek, który z widocznych elementów wynika, a nie za ich wyliczenie.
Barwa na plakacie pełni funkcję, a nie zdobi. Napisz, co kolor znaczy i co robi z uwagą odbiorcy, a nie czy ci się podoba.
Pierwszy plan to część obrazu najbliższa patrzącemu, dalszy to głąb i tło. Zamiana planów miejscami psuje całą odpowiedź — egzaminator sprawdza właśnie te pojęcia.
Kształt dymka jest znakiem umownym i mówi, w jaki sposób pada wypowiedź. Mylenie dymka myśli z dymkiem krzyku zmienia sens kadru.
Plakat akcji szkolnej przedstawia otwartą książkę, z której wylatują ptaki. Pod nią umieszczono hasło „Wypuść je dalej”. Który zapis najlepiej oddaje przekaz plakatu? A. Ptaki gniazdują w bibliotece. B. Przeczytaną książkę warto przekazać komuś innemu. C. Książki należy przechowywać otwarte. D. Do biblioteki można przynosić zwierzęta.
Trzeba połączyć obraz z hasłem: ptaki to metafora książek puszczonych w obieg, a „je” odsyła właśnie do nich. Pozostałe odpowiedzi czytają rysunek dosłownie.
Na reprodukcji obrazu widać chłopca przy oknie w ciemnym pokoju; z zewnątrz pada na niego wąski pas światła. Wyjaśnij, jak malarz zbudował nastrój tej sceny. Odwołaj się do dwóch elementów obrazu.
Dwa nazwane elementy plus wniosek: ciemne wnętrze i samotna postać dają poczucie osamotnienia, a jasny pas światła wprowadza nadzieję. Sam opis bez nazwania nastroju nie wystarczy.
Oceń prawdziwość zdań o zamieszczonej planszy komiksu. 1. Wypowiedzi bohaterów zapisano w dymkach. 2. Wyraz naśladujący uderzenie to onomatopeja. 3. Kolejność zdarzeń wynika z układu kadrów.
Wszystkie trzy zdania są prawdziwe, ale zaznacz je dopiero po sprawdzeniu materiału. Punkt jest tu za komplet, więc jedno zgadywane zdanie zabiera całe zadanie.
Dopasuj tekst kultury do środka wyrazu, który jest dla niego charakterystyczny. A. plakat, B. komiks, C. rzeźba, D. fotografia. 1. dymek i onomatopeja, 2. bryła i materiał, 3. hasło połączone ze znakiem plastycznym, 4. kadr i punkt widzenia.
Rozwiązanie: A–3, B–1, C–2, D–4. Liczy się środek typowy dla danej formy, nie luźne skojarzenie — kadr ma też komiks, ale dymek ma wyłącznie on.
Uzasadnij, że plakat zamieszczony w arkuszu nawiązuje do przeczytanego opowiadania. Podaj dwa argumenty, odwołując się do plakatu i do treści tekstu.
Każdy argument musi mieć dwie nogi: element plakatu i odpowiadający mu element tekstu. „Oba są o samotności” to za mało — wskaż, co konkretnie na plakacie i które zachowanie bohatera.
To każdy wytwór człowieka, który przekazuje treści i da się odczytać jak komunikat: utwór literacki, ale też obraz, plakat, rzeźba, fotografia, komiks, film, spektakl i piosenka. Na egzaminie chodzi najczęściej o teksty kultury inne niż literackie, dołączone do zadań w części I.
Trzema krokami. Napisz, co przedstawia element graficzny, streść hasło, a na końcu powiedz, jaki sens powstaje z ich połączenia. Jeśli polecenie pyta o funkcję, dodaj, do kogo plakat mówi i do czego ma skłonić.
Pierwszy plan to część obrazu najbliższa patrzącemu i zwykle największa. Plan dalszy to głąb sceny i tło. Na pierwszym planie autor umieszcza to, co uznaje za najważniejsze, więc od tego zaczynaj opis.
Tak. Może pojawić się jako plansza lub kilka kadrów w części I, a wśród lektur obowiązkowych jest komiks „Kajko i Kokosz. Szkoła latania”. Znaj więc pojęcia: kadr, dymek, dymek myśli, onomatopeja, narracja prowadzona obrazem.
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
Krótka diagnoza pokazuje wynik od razu, z rozbiciem na części arkusza. Bez logowania i bez opłat.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).