Kształcenie literackie i kulturowe — teksty kultury inne niż literackie: plakat, obraz, komiks · podstawa większości zadań w części I
Plakat, reprodukcja obrazu, kadr komiksu, fotografia i rzeźba to teksty czytane okiem, nie literą. Arkusz może dołączyć taki materiał do zadań w części I i zapytać, co on znaczy oraz co łączy go ze słowem.
Tekst kultury to każdy wytwór człowieka, który da się odczytać jako komunikat — także wtedy, gdy nie składa się ze zdań. Informator CKE wymienia jako przykłady tekstów ikonicznych plakat i reprodukcję obrazu; w jego przykładowych zadaniach jest też zdjęcie. W przykładowych zadaniach z Informatora materiał wizualny łączy się z tekstem i zadanie każe czytać oba naraz — wskazać wspólny temat, wyjaśnić, czym obraz uzupełnia słowo, albo uzasadnić, że plakat nawiązuje do przeczytanego utworu. Zadania bywają zamknięte (wybór przekazu, prawda i fałsz, dobieranie środków wyrazu do rodzaju tekstu kultury), albo otwarte. Najłatwiej tu o jeden błąd: opisać, co widać, zamiast wyjaśnić sens. Wyliczenie elementów nie jest odpowiedzią na pytanie o znaczenie ani o funkcję.
Nie tylko książka. Tekstem kultury jest obraz, plakat, rzeźba, fotografia, komiks, film, spektakl, piosenka, a nawet mem. Każdy ma nadawcę, adresata i przekaz, tylko buduje go innymi środkami: barwą, bryłą, kadrem, układem elementów. Egzamin sprawdza, czy umiesz ten przekaz nazwać.
Plakat to skrót. Ma jedno hasło i jeden mocny znak plastyczny, które dopiero razem dają sens — osobno bywają niejasne. Opisując plakat, zawsze łącz te dwa poziomy: co przedstawia rysunek, co mówi napis i jak jedno tłumaczy drugie. Wielkość liter też jest komunikatem.
Kolor niesie znaczenie: czerwień alarmuje, czerń buduje powagę, szarość oznacza codzienność, a jaskrawa plama na ciemnym tle prowadzi wzrok tam, gdzie chce nadawca. Element duży i umieszczony w środku jest ważniejszy niż ten z brzegu. Kontrast i pusta przestrzeń wokół znaku to świadome zabiegi, nie ozdoby.
Zapytaj, do kogo plakat mówi i po co. Plakat społeczny ma zmienić zachowanie, reklamowy — nakłonić do kupna, filmowy i teatralny zapowiada wydarzenie, informacyjny podaje termin i miejsce. Perswazję rozpoznasz po pytaniu skierowanym do odbiorcy, trybie rozkazującym, formie „my”, wyolbrzymieniu i po tym, że hasło zostawia myśl niedokończoną.
Na pierwszym planie jest to, co najbliżej patrzącego, na dalszym — tło. Nazwij temat, czyli co się dzieje, sprawdź, kto trafił na pierwszy plan, skąd pada światło i jakie barwy przeważają. Z tego wyprowadzasz nastrój: spokój, niepokój, smutek, powagę. W zadaniu obraz może mieć wspólny motyw z tekstem literackim.
Komiks opowiada sekwencją kadrów: wypowiedzi mieszczą się w dymkach, myśli w dymku z obłoczków, komentarz narratora w prostokątnej ramce, a dźwięki oddają onomatopeje. Fotografia znaczy przez kadr i ujęcie — z dołu postać rośnie, z góry maleje. Rzeźba działa bryłą, materiałem i gestem postaci.
Na te pomyłki warto uważać w zadaniach do tekstu.
Pytanie o przekaz wymaga sensu, nie inwentaryzacji. Liczy się wniosek, który z widocznych elementów wynika, a nie ich wyliczenie.
Barwa na plakacie pełni funkcję, a nie zdobi. Napisz, co kolor znaczy i co robi z uwagą odbiorcy, a nie czy ci się podoba.
Pierwszy plan to część obrazu najbliższa patrzącemu, dalszy to głąb i tło. Zamiana planów miejscami psuje całą odpowiedź.
Kształt dymka jest znakiem umownym i mówi, w jaki sposób pada wypowiedź. Mylenie dymka myśli z dymkiem krzyku zmienia sens kadru.
Plakat akcji szkolnej przedstawia otwartą książkę, z której wylatują ptaki. Pod nią umieszczono hasło „Wypuść je dalej”. Który zapis najlepiej oddaje przekaz plakatu? A. Ptaki gniazdują w bibliotece. B. Przeczytaną książkę warto przekazać komuś innemu. C. Książki należy przechowywać otwarte. D. Do biblioteki można przynosić zwierzęta.
Trzeba połączyć obraz z hasłem: ptaki to metafora książek puszczonych w obieg, a „je” odsyła właśnie do nich. Pozostałe odpowiedzi czytają rysunek dosłownie.
Na reprodukcji obrazu widać chłopca przy oknie w ciemnym pokoju; z zewnątrz pada na niego wąski pas światła. Wyjaśnij, jak malarz zbudował nastrój tej sceny. Odwołaj się do dwóch elementów obrazu.
Dwa nazwane elementy plus wniosek: ciemne wnętrze i samotna postać dają poczucie osamotnienia, a jasny pas światła wprowadza nadzieję. Sam opis bez nazwania nastroju nie wystarczy.
Oceń prawdziwość zdań o zamieszczonej planszy komiksu. 1. Wypowiedzi bohaterów zapisano w dymkach. 2. Wyraz naśladujący uderzenie to onomatopeja. 3. Kolejność zdarzeń wynika z układu kadrów.
Wszystkie trzy zdania są prawdziwe, ale zaznacz je dopiero po sprawdzeniu materiału. W przykładowych zadaniach prawda–fałsz w Informatorze CKE punkt jest jeden — za komplet poprawnych ocen.
Dopasuj tekst kultury do środka wyrazu, który jest dla niego charakterystyczny. A. plakat, B. komiks, C. rzeźba, D. fotografia. 1. dymek i onomatopeja, 2. bryła i materiał, 3. hasło połączone ze znakiem plastycznym, 4. kadr i punkt widzenia.
Rozwiązanie: A–3, B–1, C–2, D–4. Liczy się środek typowy dla danej formy, nie luźne skojarzenie — kadr ma też komiks, ale dymek ma wyłącznie on.
Uzasadnij, że plakat zamieszczony w arkuszu nawiązuje do przeczytanego opowiadania. Podaj dwa argumenty, odwołując się do plakatu i do treści tekstu.
Każdy argument musi mieć dwie nogi: element plakatu i odpowiadający mu element tekstu. „Oba są o samotności” to za mało — wskaż, co konkretnie na plakacie i które zachowanie bohatera.
To każdy wytwór człowieka, który przekazuje treści i da się odczytać jak komunikat: utwór literacki, ale też obraz, plakat, rzeźba, fotografia, komiks, film, spektakl i piosenka. Na egzaminie mogą to być teksty ikoniczne, na przykład plakat albo reprodukcja obrazu, dołączone do zadań w części I.
Trzema krokami. Napisz, co przedstawia element graficzny, streść hasło, a na końcu powiedz, jaki sens powstaje z ich połączenia. Jeśli polecenie pyta o funkcję, dodaj, do kogo plakat mówi i do czego ma skłonić.
Pierwszy plan to część obrazu najbliższa patrzącemu i zwykle największa. Plan dalszy to głąb sceny i tło. Na pierwszym planie autor umieszcza to, co uznaje za najważniejsze, więc od tego zaczynaj opis.
Informator CKE jako przykłady tekstów ikonicznych podaje plakat i reprodukcję obrazu, ale nie zamyka tej listy, a wśród lektur obowiązkowych jest komiks „Kajko i Kokosz. Szkoła latania”. Znaj więc pojęcia: kadr, dymek, dymek myśli, onomatopeja, narracja prowadzona obrazem.
Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.
W tym dziale mamy 91 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.
✓ Poprawne odpowiedzi pokazane w zielonych ramkach
Luka: b1
Ten dział omawia rozdział 12 „Teksty ikoniczne i kultura” (s. 163–172) w Opracowanie lektur i powtórka z polskiego: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 12 →
Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).