🧮Matematykazadania o elementach okręgu, długości okręgu i polu koła, także w figurach złożonych i sytuacjach praktycznychzadania zamknięte 1 pkt, otwarte 2–3 pkt48 zadań

⭕Koło i okrąg

Sprawdzian z koła i okręgu z odpowiedziami — 5 pytań bez konta, wynik w skali ocen

Figury geometryczne na płaszczyźnie — koło i okrąg · w arkuszach CKE z maja 2025 i 2026 r. nie było zadania z tego działu; w informatorze CKE — zadanie 22 (elementy okręgu) i zadanie otwarte 37 (pole figury: koło bez trójkąta)

Dwa wzory — długość okręgu 2πr i pole koła πr² — oraz umiejętność rozpoznania, który z nich jest w zadaniu potrzebny. Do tego elementy okręgu: promień, średnica, cięciwa.

Quiz w Ósmoklasista Online: pytanie z działu „Koło i okrąg” (Matematyka) po sprawdzeniu odpowiedzi — Poprawnie! i wyjaśnienie
Aplikacja Ósmoklasista Online na telefonie: pytanie z działu „Koło i okrąg” i wyjaśnienie po poprawnej odpowiedzi

Cały dział stoi na dwóch wzorach: długość okręgu L = 2πr (albo L = πd) i pole koła P = πr². Na egzaminie ósmoklasisty nie ma karty wzorów ani kalkulatora, więc oba trzeba znać na pamięć. Podstawa programowa wymaga czterech rzeczy: obliczenia długości okręgu i pola koła z promienia lub średnicy oraz drogi powrotnej — promienia lub średnicy z długości okręgu albo z pola. W informatorze CKE (zadanie 37) trzeba było policzyć pole figury złożonej: od pola koła odjąć pole trójkąta, którego wysokość daje twierdzenie Pitagorasa. W zadaniach praktycznych pojawia się też koło, które się toczy — jeden pełny obrót to droga równa długości okręgu. Typowe pomyłki to podstawienie średnicy zamiast promienia, pomylenie wzoru na obwód ze wzorem na pole i zgubiona zamiana jednostek. Do tego samo π: bez przybliżenia w poleceniu wynik zostawiasz z π, a gdy polecenie je podaje (w informatorze: π ≈ 3,14), podstawiasz dokładnie tę wartość.

Co trzeba umieć z tego działu

Okrąg, koło i ich elementy

Okrąg to sama linia — punkty jednakowo oddalone od środka. Koło to ta linia razem z wnętrzem. Promień r łączy środek z okręgiem, średnica d = 2r przechodzi przez środek, a cięciwa łączy dwa punkty okręgu. Średnica jest najdłuższą cięciwą, łuk to kawałek okręgu.

Długość okręgu, czyli obwód koła

Długość okręgu to L = 2πr, a gdy dana jest średnica — L = πd. Obie postacie dają to samo, bo d = 2r. To zarazem obwód koła, więc wynik zapisujesz w centymetrach albo metrach, nigdy w jednostkach kwadratowych.

Pole koła

Pole koła to P = πr². Jeśli zadanie podaje średnicę, najpierw podziel ją przez dwa — podstawienie d zamiast r to częsta pomyłka. Do kwadratu podnosisz wyłącznie promień, nigdy π: dla r = 5 cm pole wynosi 25π cm².

Droga powrotna — od obwodu albo pola do promienia

Podstawa programowa wymaga też drogi odwrotnej: z wyniku do danych. Z długości okręgu 18π cm: 2πr = 18π, czyli r = 9 cm. Z pola 25π cm²: r² = 25, więc r = √25 = 5 cm. Dopiero potem liczysz to, o co pyta zadanie.

Półkole i ćwiartka koła

Połowa okręgu ma długość πr, ćwiartka — πr/2. Tak samo dzieli się pole: półkole to πr² : 2, ćwiartka koła πr² : 4. Łuków i wycinków o dowolnym kącie środkowym podstawa programowa szkoły podstawowej nie wymienia — wymaga tylko długości okręgu i pola koła.

Koło w figurze złożonej i w zadaniu praktycznym

Rysunek łączy często koło z wielokątem: półkola dobudowane do boków prostokąta, koło wpisane w kwadrat (średnica równa bokowi), trójkąt wycięty z koła jak w zadaniu 37 z informatora CKE. Rozbij figurę, policz pola osobno, na końcu dodaj albo odejmij. Jeden pełny obrót koła to droga równa długości okręgu.

Błędy, na które warto uważać

Te pomyłki kosztują punkty w zadaniach z tego działu.

ŹlePole koła o średnicy 10 cm: P = π · 10² = 100π cm²
DobrzeP = π · 5² = 25π cm²

We wzorze P = πr² występuje promień, a nie średnica. Gdy zadanie podaje średnicę, pierwszym krokiem jest zawsze r = d : 2, tutaj 10 : 2 = 5 cm.

ŹleOkrąg o promieniu 6 cm ma długość π · 6² = 36π cm
DobrzeL = 2π · 6 = 12π cm

Długość okręgu liczy się ze wzoru 2πr, a pole koła ze wzoru πr². Kontroluj to jednostką: długość wychodzi w cm, pole w cm².

ŹlePole koła jest równe 36π cm², więc promień ma 36 cm
Dobrzer² = 36, więc r = √36 = 6 cm

Z pola wracasz do promienia przez pierwiastek: najpierw dzielisz pole przez π, potem pierwiastkujesz. Przy długości okręgu dzielisz przez 2π.

ŹlePole półkola o promieniu 6 cm: P = π · 3² = 9π cm²
DobrzeP = π · 6² : 2 = 18π cm²

Połowa dotyczy pola, a nie promienia. Licz najpierw pole całego koła, a dopiero z gotowego wyniku bierz połowę albo ćwiartkę.

Jak arkusz sprawdza ten dział

Zadanie zamknięte

Pole koła o średnicy 12 cm jest równe: A. 6π cm² B. 12π cm² C. 36π cm² D. 144π cm²

Odpowiedź C. Najpierw r = 12 : 2 = 6 cm, potem P = π · 6² = 36π cm². Odpowiedź D to podstawienie średnicy zamiast promienia, a B to długość tego okręgu: 2π · 6 = 12π cm.

Prawda/fałsz

Koło K₁ ma promień 2 cm, a koło K₂ — promień 6 cm. Oceń prawdziwość zdań. 1. Okrąg ograniczający koło K₂ jest trzy razy dłuższy niż okrąg ograniczający koło K₁. 2. Pole koła K₂ jest trzy razy większe od pola koła K₁.

Pierwsze zdanie prawdziwe, drugie fałszywe. Długość okręgu rośnie tak jak promień: 4π cm i 12π cm. Pole zależy od r², więc rośnie 3² = 9 razy: 4π cm² i 36π cm².

Dobieranie

Dopasuj do każdego koła jego pole. A. koło o promieniu 3 cm. B. koło o średnicy 8 cm. C. koło ograniczone okręgiem o długości 20π cm. Pola: 1. 9π cm², 2. 16π cm², 3. 40π cm², 4. 100π cm².

A — 1, B — 2, C — 4. W B r = 8 : 2 = 4 cm, więc pole to 16π cm². W C z równania 2πr = 20π wychodzi r = 10 cm, a stąd 100π cm².

Zadanie otwarte (2 pkt)

Koło hulajnogi ma średnicę 21 cm. Oblicz, ile metrów przejedzie hulajnoga, gdy to koło wykona 500 pełnych obrotów. Przyjmij π ≈ 22/7.

Wynik: 330 m. Jeden obrót to droga równa długości okręgu: 22/7 · 21 cm = 66 cm. Dalej 500 · 66 cm = 33 000 cm, czyli 330 m — o tę zamianę jednostek najłatwiej się potknąć.

Zadanie otwarte (3 pkt)

Figura składa się z kwadratu o boku 10 cm i dwóch półkoli zbudowanych na zewnątrz, na przeciwległych bokach tego kwadratu. Oblicz pole figury. Przyjmij π ≈ 3,14.

Wynik: 178,5 cm². Średnica półkola równa się bokowi kwadratu, więc r = 5 cm. Dwa jednakowe półkola dają jedno pełne koło: 3,14 · 5² = 78,5 cm². Z polem kwadratu 100 cm² razem 178,5 cm².

Jak opanować ten dział przed egzaminem

  1. 1Zanim cokolwiek policzysz, wypisz promień. Ze średnicy: r = d : 2. Z długości okręgu: z równania 2πr = L. Z pola: z πr² = P wyznacz r², a potem spierwiastkuj.
  2. 2Rozróżniaj wzory po jednostce wyniku: 2πr daje długość w cm, a πr² pole w cm². Liczysz obwód, a w rachunku pojawił się kwadrat promienia? Wzór jest pomylony.
  3. 3Wykuj kwadraty liczb od 1 do 20 i przećwicz mnożenie przez 3,14 oraz przez 22/7. Bez kalkulatora to te rachunki zjadają czas: 3,14 · 25 = 78,5 i 22/7 · 49 = 154.
  4. 4Przy figurze złożonej rysuj i rozbijaj: zaznacz promień każdej części koła, zapisz pola osobno, dopiero na końcu dodaj albo odejmij. Koło wpisane w kwadrat ma średnicę równą bokowi.
  5. 5W zadaniu otwartym zapisuj wzór, podstawienie i wynik z jednostką — punkty są za rozumowanie. Na koniec sprawdź jednostkę: z centymetrów na metry dzielisz przez 100.

Warto przerobić razem z tym

Najczęstsze pytania

Czym różni się koło od okręgu?

Okrąg to sama linia — punkty oddalone od środka o tyle samo. Koło to ta linia razem z całym wnętrzem. Dlatego mówimy o długości okręgu, a o polu koła; obwód koła to dokładnie długość ograniczającego je okręgu.

Jak obliczyć pole koła, znając średnicę?

Najpierw podziel średnicę przez dwa, bo we wzorze P = πr² stoi promień. Dla średnicy 14 cm promień ma 7 cm, więc pole wynosi π · 7² = 49π cm². Przybliżenie podstawiasz dopiero na końcu: 22/7 · 49 = 154 cm².

Czy na egzaminie ósmoklasisty można mieć kalkulator i czy jest karta wzorów?

Nie. Komunikat dyrektora CKE o przyborach na 2027 r. wymienia na egzaminie z matematyki długopis (lub pióro) z czarnym tuszem i linijkę — karty wzorów w nim nie ma. Kalkulator prosty dopuszcza tylko dla uczniów z opinią poradni o dyskalkulii, jeśli opinia to wskazuje. Wzory na długość okręgu i pole koła musisz więc znać na pamięć.

Kiedy zostawić π w wyniku, a kiedy podstawić 3,14?

Decyduje polecenie. Jeśli nie ma w nim przybliżenia, zostaw wynik z π — 36π cm² to poprawna odpowiedź. Gdy w poleceniu stoi „przyjmij π ≈ 3,14” albo „π ≈ 22/7”, podstaw dokładnie to przybliżenie, a wynik zapisz jako przybliżony — tak jak w zadaniu 37 z informatora CKE (pole ≈ 266 cm²).

Sprawdzian z koła i okręgu z odpowiedziami5 pytań jak na kartkówce, bez konta, z wynikiem i wyjaśnieniem.

Poćwicz od razu

Zadania z naszej bazy, sprawdzane natychmiast. Bez logowania.

Przykładowe zadania z bazy

W tym dziale mamy 48 zadań. Poniżej kilka poleceń — odpowiedzi i wyjaśnienia zobaczysz po rozwiązaniu.

⭕ Koło i okrąg ◉ Zamknięte A–D ⚫⚫⚫⚪⚪ Średnie E8 1 pkt

Promień koła zwiększono trzy razy. Pole tego koła zwiększyło się

A 3 razy
B 6 razy
C 27 razy
D 9 razy
⭕ Koło i okrąg ⚖ Prawda / Fałsz ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe E8 1 pkt

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

Pole koła o promieniu 5 cm jest równe 25π cm².

F ✓

Średnica okręgu jest dwa razy dłuższa od jego promienia.

F ✓
⭕ Koło i okrąg ✎ Otwarte rozszerzone ⚫⚫⚫⚫⚪ Trudne 🤖 Ocena AI E8 2 pkt

Z kwadratowego kawałka tektury o boku 10 cm wycięto największe możliwe koło. Przyjmij π≈3{,}14. Wykaż, że wycięte koło stanowi więcej niż 75% powierzchni kwadratu.

⭕ Koło i okrąg ◉ Zamknięte A–D ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe E8 1 pkt

Średnica koła ma 12 cm. Przyjmij π≈3{,}14. Obwód tego koła jest równy

A 37,68 cm
B 75,36 cm
C 113,04 cm
D 18,84 cm

Ten dział omawia rozdział 14 „Koło i okrąg” (s. 219–228) w Powtórka z matematyki PDF: teoria, przykłady krok po kroku i zadania z kluczem. Zobacz rozdział 14 →

Zobacz, jak wygląda nauka w Quizie

Darmowy quiz z tego działu to 10 zadań, każde od razu ocenione i wyjaśnione. Wystarczy darmowe konto.

Quiz w Ósmoklasista Online: panel „Filtruj” z zaznaczonym działem „Koło i okrąg”, typy zadań i trudność 1–5 z liczbą pytań, pod spodem pytanie z tego działu
Panel „Filtruj” z zaznaczonym działem „Koło i okrąg”. Losują się tylko pytania z tego działu.
  • Filtr zostawia tylko ten dział

    W panelu „Filtruj” zaznaczasz „Koło i okrąg”, a do tego typ zadania i trudność od 1 do 5. Przy każdej opcji widać, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI, z punktacją częściową.

  • Błędy wracają jako powtórki

    Pytania, przy których się mylisz, wracają w kolejnych sesjach. Powtórki wyłączasz jednym przełącznikiem.

Pozostałe działy z matematyki