Dostosowania na egzaminie ósmoklasisty: kto ma prawo i jak je dostać

Dostosowania na egzaminie ósmoklasisty to zmiany w warunkach albo w formie egzaminu, które wyrównują szanse uczniów ze specjalnymi potrzebami. Wymagania zostają te same, zmienia się sposób, w jaki dziecko pracuje z arkuszem. Ten tekst porządkuje, kto ma do nich prawo, jakie są ich rodzaje i jak wygląda procedura od strony rodzica. Opieramy się na komunikacie dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 20 sierpnia 2026 r. o dostosowaniach na rok szkolny 2026/2027.

Czym są dostosowania i czego nie zmieniają

Według komunikatu CKE dostosowanie dotyczy dwóch rzeczy. Forma to odrębny arkusz przygotowany dla danej grupy uczniów, na przykład dla osób niewidomych. Warunki to organizacja egzaminu: miejsce pracy, sprzęt, dłuższy czas, zasady oceniania albo pomoc drugiej osoby.

Dostosowanie nie obniża wymagań. Dziecko rozwiązuje zadania z tej samej podstawy programowej i jego wynik liczy się tak samo przy rekrutacji. Zasady punktowania do szkoły średniej opisujemy w osobnym wpisie o liczeniu punktów rekrutacyjnych.

Kto ma prawo do dostosowań

O tym, czy uczeń może skorzystać z dostosowania, decyduje dokument. Komunikat wymienia kilka sytuacji:

• orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (ze względu na niepełnosprawność albo niedostosowanie społeczne),
• orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania,
• zaświadczenie lekarskie dla ucznia chorego lub czasowo niesprawnego, na przykład z unieruchomioną ręką,
• opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się: dysleksji, dysgrafii, dysortografii lub dyskalkulii,
• pozytywna opinia rady pedagogicznej dla uczniów, którzy w roku szkolnym egzaminu byli objęci pomocą psychologiczno-pedagogiczną z powodu sytuacji kryzysowej lub traumatycznej, trudności adaptacyjnych po nauce za granicą albo zaburzeń komunikacji językowej,
• pozytywna opinia rady pedagogicznej dla cudzoziemca, któremu ograniczona znajomość polskiego utrudnia zrozumienie czytanego tekstu,
• zaświadczenie lekarskie o zaburzeniu widzenia barw.

Opinia poradni o dysleksji musi spełniać jeszcze jeden warunek formalny. Zgodnie z przepisami przywołanymi w komunikacie można ją wydać nie wcześniej niż po ukończeniu trzeciej klasy szkoły podstawowej i nie później niż do ukończenia szkoły podstawowej.

Jakie są sposoby dostosowania

Komunikat zawiera tabele z możliwymi sposobami dla każdej grupy uczniów. Wśród ogólnych rodzajów dostosowań znajdują się:

• odpowiednio dłuższy czas egzaminu,
• miejsce pracy dopasowane do potrzeb, w tym osobna sala,
• specjalistyczny sprzęt, aplikacja do monitorowania zdrowia (na przykład przy pompie insulinowej) i środki dydaktyczne,
• szczegółowe zasady oceniania rozwiązań zadań, uwzględniające możliwości ucznia,
• obecność nauczyciela wspomagającego w czytaniu lub pisaniu albo specjalisty. Przy pomocy w czytaniu lub pisaniu przebieg egzaminu jest nagrywany, a zapis jest częścią pracy egzaminacyjnej.

Przedłużenie czasu ma w komunikacie górną granicę: nie więcej niż o 45 minut na egzaminie z polskiego, o 40 minut z matematyki i o 35 minut z języka obcego. Standardowy czas egzaminu to 150, 125 i 110 minut, opisany we wpisie o tym, ile trwa egzamin ósmoklasisty.

Ważna rzecz dla rodziców: dokument nie przyznaje dostosowania automatycznie. Komunikat mówi wprost, że zaświadczenie lekarskie z propozycją dostosowań, na przykład dłuższego czasu, nie zobowiązuje rady pedagogicznej do jej przyznania. Rada ma wziąć pod uwagę dokumentację ucznia i formy wsparcia, które stosowano w szkole podstawowej. Przedłużenie czasu bywa możliwe tylko wtedy, gdy uczeń korzystał z takiego sposobu w toku nauki.

Kto decyduje

Dostosowania wskazuje rada pedagogiczna. Wybiera ona z tabel w komunikacie sposoby dla konkretnego ucznia, kierując się zaleceniami z jego dokumentów i tym, jak szkoła wyrównywała jego szanse na co dzień. Dyrektor szkoły zaznacza następnie wybrane sposoby w systemie SIOEO, a egzamin w dostosowanych warunkach organizuje przewodniczący zespołu egzaminacyjnego.

Opinię rady pedagogicznej, tam gdzie jest potrzebna, wydaje się na wniosek rodziców albo nauczyciela lub specjalisty szkoły (po uzyskaniu zgody rodziców). Rodzic może więc sam wystąpić z takim wnioskiem.

Procedura krok po kroku

1. Szkoła informuje. Dyrektor lub upoważniony nauczyciel zapoznaje uczniów i rodziców z możliwymi sposobami dostosowania oraz z trybem ustalania propozycji. W roku szkolnym 2026/2027 komunikat wyznacza na to termin do 25 września 2026 r.
2. Rodzic składa dokument. Zaświadczenie lekarskie albo opinię poradni przedkłada się dyrektorowi do 15 października 2026 r. W sytuacjach losowych zaświadczenie (ale nie opinię) można dostarczyć później, od razu po jego otrzymaniu.
3. Rada pedagogiczna wskazuje sposoby. Do 20 listopada 2026 r. szkoła przekazuje rodzicom na piśmie informację o wskazanych dostosowaniach.
4. Rodzic składa oświadczenie. Do 25 listopada 2026 r. rodzice potwierdzają, czy z wymienionych sposobów korzystają, czy nie. Dostosowanie, które się wskazało, można więc świadomie odrzucić.
5. Później też można. Jeśli potrzeba dostosowania pojawi się po tych terminach, szkoła informuje rodziców niezwłocznie, a w sprawie dostosowania formy arkusza zawiadamia okręgową komisję egzaminacyjną.

Podane daty dotyczą egzaminu w 2027 roku i co roku się zmieniają. Aktualny kalendarz znajdziesz na stronie egzaminu ósmoklasisty 2027, a szczegóły komunikatu o przyborach i dostosowaniach w wiadomości o tym, co wolno wnieść na salę.

Sytuacje szczególne

Komunikat przewiduje kilka dodatkowych ścieżek, o których warto wiedzieć:

• szczególne dostosowanie. W przypadkach losowych lub zdrowotnych dyrektor szkoły, na wniosek rady pedagogicznej, może poprosić dyrektora OKE o zgodę na warunki, których nie ma w komunikacie. Wniosek musi być uzasadniony i poparty dokumentami, na przykład opiniami specjalistów,
• egzamin w domu. Za zgodą dyrektora OKE egzamin może się odbyć poza szkołą, jeśli wymaga tego stan zdrowia lub niepełnosprawność ucznia. Wniosek składa dyrektor szkoły w porozumieniu z rodzicami,
• zwolnienie z egzaminu. Uczeń z orzeczeniem ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym nie przystępuje do egzaminu. W szczególnych przypadkach zdrowotnych, które uniemożliwiają napisanie egzaminu w obu terminach, zwolnić może dyrektor OKE na wniosek dyrektora szkoły.

Ogólne informacje dla rodzica o tym, jak wygląda egzamin i kto za co odpowiada, zebraliśmy na stronie dla rodzica.

Co możesz zrobić już teraz

• Sprawdź, jakie dokumenty ma dziecko i czy opinia poradni jest aktualna zgodnie z zasadą o terminie wydania.
• Zapytaj w szkole, z jakich form wsparcia dziecko korzysta na co dzień. To one są punktem odniesienia dla rady pedagogicznej.
• Przeczytaj tabelę dla swojej grupy w komunikacie CKE, zanim dostaniesz pismo ze szkoły. Łatwiej wtedy ocenić, czy wskazane sposoby odpowiadają potrzebom dziecka.
• Dbaj o to, żeby dziecko ćwiczyło w takich warunkach, w jakich będzie pisać. Jeśli ma mieć dłuższy czas, niech próbne arkusze rozwiązuje z tym samym zapasem. Terminy próbnych arkuszy znajdziesz w zakładce próbnego egzaminu.

Dostosowania nie dają przewagi. Dają dziecku możliwość pokazania tego, co umie, bez przeszkód, które nie mają związku z wiedzą.